در دنیای رقابتی تریاتلون، ورزشکاران آماتور همواره به دنبال راههایی برای بهبود عملکرد خود هستند. یکی از رایجترین روشها، استفاده از تجهیزات پیشرفتهای است که ورزشکاران حرفهای به کار میبرند. از کفشهای فوقسبک با کفی فنری گرفته تا دوچرخههای آیرودینامیک با وضعیت بدنی خاص، همه و همه وسوسهانگیز به نظر میرسند. اما آیا این تجهیزات که برای ورزشکاران نخبه طراحی شدهاند، واقعاً میتوانند سرعت ورزشکاران آماتور را افزایش دهند یا ممکن است نتایج معکوس داشته باشند؟
دکتر جنی هانسن، فیزیوتراپیست و تریاتلت سابق حرفهای، در این باره دیدگاه جالبی دارد. او معتقد است که صرف الهام گرفتن از موفقیت ورزشکاران حرفهای و خرید تجهیزات مشابه، لزوماً به معنای بهبود عملکرد برای ورزشکاران آماتور نیست. در برخی موارد، این تجهیزات میتوانند منجر به کاهش سرعت، افزایش احتمال آسیبدیدگی، یا حتی کندی بیشتر شوند. در این مقاله، به بررسی روندهای تجهیزات حرفهای در تریاتلون و عوامل فردی که تعیین میکنند آیا این تجهیزات برای ورزشکاران آماتور مناسب هستند یا خیر، میپردازیم.
کفشهای سوپر (Super Shoes) در تریاتلون: خرید سرعت یا ریسک آسیب؟
اخیراً شاهد ورود نسل جدیدی از کفشهای دویدن به بازار تریاتلون بودهایم، مانند Asics Metaspeed Ray که با وزن بسیار کم (حدود ۱۲۸ گرم) و بهرهگیری از فومهای فنری و نرم، نویدبخش سرعت بیشتری هستند. ورزشکاران حرفهای با پوشیدن این کفشها توانستهاند رکوردهای چشمگیری در مسابقات به ثبت برسانند، از جمله عملکرد خیرهکننده کاسپر استورنس در نیس و رکوردشکنی کات متیوز در بخش دویدن در کونا. این موفقیتها باعث شده تا بسیاری از ورزشکاران آماتور به فکر خرید این کفشها بیفتند.
اگرچه فناوریهای پیشرفته در کفشهای ورزشی، از جمله فومهای سبک و واکنشگرا همراه با صفحات کربنی، به بهبود اقتصاد دویدن و عملکرد کمک میکنند، اما میزان این بهبودها بین افراد بسیار متفاوت است. تحقیقات نشان میدهند که در حالی که ورزشکاران با سرعتهای مختلف از این فناوری سود میبرند، میزان افزایش کارایی دویدن در سرعتهای پایینتر کمتر است. برای مثال، در سرعتهای حدود ۶ تا ۷ دقیقه بر مایل (حدود ۳.۷ تا ۴.۳ دقیقه بر کیلومتر)، بهبود اقتصاد دویدن ممکن است به ۳ تا ۴ درصد برسد، اما در سرعتهای ۸ تا ۱۰ دقیقه بر مایل (حدود ۵ تا ۶.۲ دقیقه بر کیلومتر)، این میزان به ۱ تا ۱.۵ درصد کاهش مییابد. همچنین، راحتی کفش در مسافتهای طولانی که خستگی نقش مهمی ایفا میکند، عاملی حیاتی است که نباید نادیده گرفته شود.
چه کسانی از کفشهای سوپر سود میبرند؟
برای بهرهمندی کامل از کفشهای سوپر، دونده باید توانایی کنترل کافی بر حرکت پا و مچ پا داشته باشد، بهویژه بر روی سطوح ناپایدارتر. این کنترل به او اجازه میدهد تا نیرو را مستقیماً به قسمت فنری کفش منتقل کند، به جای اینکه انرژی صرف مدیریت حرکات ساق پا شود. همچنین، زمان تماس پا با زمین باید کوتاه باشد؛ در غیر این صورت، انرژی بازگشتی کفش هدر میرود. بسیاری از سبکترین و فنریترین کفشهای موجود در بازار، برای ورزشکاران نخبه با اقتصاد دویدن بالا و مسابقات کوتاهتر طراحی شدهاند، نه برای دویدن ماراتنهای طولانی با خستگی زیاد.
از نظر بیومکانیکی، کفشهای سوپر تمایل دارند بار را بیشتر به سمت زانوها و لگن منتقل کرده و چرخش خارجی مچ پا را افزایش دهند. ورزشکاران باید از نحوه واکنش بدن خود به این تغییرات آگاه باشند. اگرچه این کفشها به طور متوسط فشار بر روی عضلات ساق پا و تاندون آشیل را کاهش میدهند، اما به دلیل تنوع در شکل و هندسه مدلهای مختلف کفش و همچنین تفاوتهای فردی در آناتومی پا، برخی ورزشکاران ممکن است با مشکلات در این نواحی مواجه شوند. بنابراین، هرچند اکثر ورزشکاران آماتور ممکن است از کفشهای سوپر سود ببرند، انتخاب بهترین گزینه باید بر اساس ارزیابی فردی و نه صرفاً به دلیل موفقیت یک ورزشکار حرفهای صورت گیرد.
دوچرخهسواری آیرودینامیک: سرعت بیشتر یا فشار بیشتر؟
در دهه گذشته، پیشرفتهای چشمگیری در حوزه دوچرخهسواری تریاتلون رخ داده است. با بهبود فناوریها، تغذیه، دینامیک مسابقه و رویکردهای تمرینی، زمانهای ثبت شده در بخش دوچرخه به طور قابل توجهی کاهش یافته است. بهبودهایی به میزان ۳۸ دقیقه (حدود ۱۴ درصد) در زمانهای دوچرخه حرفهای در مسابقات آیرونمن از سال ۲۰۰۰ مشاهده شده است. وضعیت بدنی دوچرخهسواران نیز دائماً در حال تکامل بوده است؛ از دستههای کشیدهتر گرفته تا وضعیتهای پایینتر و تهاجمیتر. این روند با توجه به تغییرات اخیر در قوانین مسابقات حرفهای (مانند منطقه ۲۰ متری درگ) اهمیت بیشتری یافته است.
در بسیاری از مسابقات تریاتلون، دوچرخهسواری طولانیترین بخش است و بیشترین همبستگی را با زمان کلی مسابقه دارد. در بین ورزشکاران آماتور نیز، بخشهای دوچرخه و دویدن تقریباً به یک اندازه در تعیین زمان نهایی مؤثر هستند. با اینکه توان آستانه (Threshold Power) حدود دو سوم زمان دوچرخه را پیشبینی میکند، اما همچنان بخش قابل توجهی از سرعت تحت تأثیر مقاومت هوا (CdA) قرار دارد که ۶۴ تا ۸۲ درصد آن مربوط به بدن دوچرخهسوار و تجهیزات اوست. بنابراین، کاهش این مقاومت باید در اولویت ورزشکاران علاقهمند به عملکرد باشد.
تناسب وضعیت بدنی حرفهای برای آماتورها
اما آیا این بدان معناست که وضعیتهای بدنی پایین و کشیده حرفهایها باید توسط ورزشکاران آماتور نیز اتخاذ شود؟ ابتدا باید در نظر داشت که بهترین وضعیت آیرودینامیک تنها در تونل باد قابل تعیین دقیق است. معمولاً آیرودینامیک بهتر با هزینه توان همراه است و تعیین نقطه تعادل بین این دو مزیت دشوار است. مهمتر از آن، ویژگیهای آنتروپومتریک بدن، انعطافپذیری و سوابق آسیبدیدگی فرد در تعیین اینکه چه وضعیتی را میتوان برای ساعتها در طول مسابقه حفظ کرد، نقش اساسی دارند. وضعیتهای تهاجمی دوچرخه نیازمند انعطافپذیری قابل توجه در ناحیه کمر، لگن و همسترینگ، و همچنین استقامت عضلانی در ناحیه بالاتنه و گردن است؛ خصوصیاتی که احتمالاً در یک ورزشکار حرفه ۲ ساله بیشتر یافت میشود تا فردی با چندین دهه تجربه.
علاوه بر این، نباید فراموش کرد که بخش دویدن به اندازه دوچرخه در پیشبینی زمان مسابقه ورزشکاران آماتور اهمیت دارد. آنچه در بخش دویدن رخ میدهد، تا حد زیادی تحت تأثیر وضعیت دوچرخهسواری است. خرید دستههای آیرودینامیک گرانقیمت برای کاهش چند دقیقه از زمان دوچرخه، زمانی که منجر به گرفتگی عضلات همسترینگ یا کمر شده و توانایی دویدن را مختل کند، ارزشی ندارد. بنابراین، بهینهسازی وضعیت دوچرخه ضروری است، اما باید در چارچوب تواناییهای فردی و نه صرفاً بر اساس تصاویر ورزشکاران حرفهای صورت گیرد.
نبردهای آیرودینامیک در تریاتلون: فراتر از قوانین
روندهای دیگر در تریاتلون حرفهای شامل تلاش برای کاهش مقاومت هوا از طریق راههای خلاقانه است، مانند چیدن بطریهای آب و قطعات آیرودینامیک در لباس مسابقه یا بین دستهها. اگرچه فدراسیونهای جهانی مانند World Triathlon و Ironman قوانین خود را برای محدود کردن حجم و اندازه بطریهای جلو و استراتژی قرار دادن بطری در لباس بهروز کردهاند، اما ورزشکاران همچنان در تلاشند تا مرزهای مجاز را جابجا کنند.
این تلاشها نشاندهنده اهمیت روزافزون آیرودینامیک در این رشته ورزشی است. با این حال، برای ورزشکاران آماتور، تمرکز بر اصول اولیه مانند وضعیت بدنی راحت و کارآمد، حفظ انرژی برای دویدن پس از دوچرخه، و استفاده از تجهیزاتی که با آناتومی بدنشان سازگار است، باید در اولویت قرار گیرد. استفاده صرف از تجهیزات حرفهای بدون در نظر گرفتن این ملاحظات فردی، میتواند به جای بهبود عملکرد، مانعی جدی برای رسیدن به اهداف ورزشی باشد.
