انجمن اقتصادی بینالمللی سن پترزبورگ (SPIEF) امسال در حالی برگزار شد که هیاهوی اقتصادی و دیپلماتیک آن تحتالشعاع حملات پهپادی اوکراین قرار گرفت. در حالی که غول اقتصادی روسیه، ولادیمیر پوتین، تلاش داشت تصویری از ثبات و استحکام اقتصادی کشورش ارائه دهد، دود ناشی از انفجار در آسمان سن پترزبورگ، واقعیت تلخ جنگ و آسیبپذیری زیرساختها را به رخ کشید.
حضور چهرههای اقتصادی و سیاسی برجسته، سخنرانیهای پرطمطراق و نمایش دستاوردهای نویدبخش، بخشی از سناریوی از پیش تعیین شده این انجمن بود. اما در پس این پرده، تهدید فزاینده از سوی اوکراین، رویدادی که شاید کمتر کسی انتظارش را داشت، چهرهای متفاوت به این رویداد اقتصادی بخشید. پرواز پهپادها بر فراز سن پترزبورگ، نمادی شد از عدم قطعیت و غیرقابل پیشبینی بودن اوضاع، واقعیتی که حتی جادوی اقتصادی هم قادر به پوشاندن آن نبود.
حملات پهپادی اوکراین؛ سایهای بر گردهمایی اقتصادی
در روزهای آغازین و پایانی انجمن اقتصادی سن پترزبورگ، پهپادهای اوکراینی مناطقی را در اطراف این شهر مورد حمله قرار دادند. مقامات محلی اذعان داشتند که این حملات به «زیرساختها» آسیب رسانده است، در حالی که دود غلیظ سیاه ناشی از انفجارها، تصویری هشداردهنده از وضعیت امنیتی به حاضران ارائه میداد. این اتفاق در حالی رخ داد که هیئتها در حال ورود به مرکز نمایشگاه بودند و دود غلیظ، منظرهای ناخوشایند را در افق شهر رقم زد. این حمله، فراتر از یک اقدام نظامی، پیامی قدرتمند مبنی بر توانایی اوکراین در رساندن درگیری به عمق خاک روسیه، حتی به قلب اقتصادی این کشور، بود.
این حملات در حالی صورت گرفت که ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، نامهای سرگشاده به ولادیمیر پوتین منتشر کرده بود. در این نامه، زلنسکی ضمن کنایه به پوتین درباره سن و شکستهای روسیه در جنگ، پیشنهاد ملاقات در کشوری بیطرف برای گفتگو درباره صلح را مطرح کرده بود. پاسخ پوتین به این پیشنهاد، کاملاً قابل پیشبینی بود. او لحن نامه را «توهینآمیز» خواند و پیشنهاد مذاکره را رد کرد. پوتین اظهار داشت که نیازی به پاسخ به نویسنده نامه نیست، بلکه سربازان در خط مقدم باید به پیشروی ادامه دهند. این موضعگیری قاطع، نشاندهنده عدم تمایل پوتین به پایان دادن به جنگ، مگر بر اساس شروط خود، بود.
اقتصاد روسیه در تنگنا؛ تصویری واقعبینانه در مقابل روایت رسمی
چالشهای اقتصادی و پیامدهای جنگ
ولادیمیر پوتین در جلسه عمومی انجمن اقتصادی سن پترزبورگ، با وجود جنگ و تحریمها، مدعی شد که اقتصاد روسیه «در حال توسعه» و «باثبات» است. او با اشاره به رشد اقتصادی و توانایی مقابله با تحریمهای غرب، تلاش کرد تصویری اطمینانبخش از وضعیت اقتصادی کشورش ارائه دهد. در این رویداد، مقامات روسی و نمایندگان اقتصادی، از جمله کیریل دمیتریف، فرستاده ویژه پوتین در امور سرمایهگذاری خارجی، بر انعطافپذیری اقتصاد روسیه تأکید کرده و رشد اقتصادی را حتی در شرایط دشوار، دستاوردی غیرقابل تصور برای تحلیلگران غربی دانستند. این روایت رسمی، بر توانایی روسیه در تحمل فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ و تحریمها تمرکز داشت.
اما واقعیت میدانی، تصویری متفاوت را نشان میدهد. گزارشها از مناطق مختلف روسیه حاکی از فشار قابل توجه بر اقتصاد است. اقتصاددانان روسی از «رکود» و در برخی حوزهها «کاهش» سخن میگویند. منابع انسانی و مالی عظیمی صرف جنگ میشود و این امر منجر به توقف رشد در بسیاری از بخشها شده است. صاحبان مشاغل کوچک در مناطقی مانند منطقه لیپتسک، از دشواریهای بقا در شرایط فعلی خبر میدهند. حتی در انجمن سن پترزبورگ نیز، برخی مقامات به مشکلاتی مانند نرخ بهره بالا که مانع سرمایهگذاری بیشتر میشود، اذعان کردند. این نشان میدهد که در حالی که نهادهای بزرگ دولتی و شرکتهای وابسته به دولت ممکن است بتوانند با شرایط کنار بیایند، بخش خصوصی و کسبوکارهای کوچکتر با چالشهای جدیتری روبرو هستند.
فرصتهای نوظهور در دل تحریمها
با وجود چالشهای اقتصادی، برخی فعالان اقتصادی در روسیه فرصتهای جدیدی را در دل تحریمها و محدودیتهای فعلی میبینند. به گفته گرمان گالپرین، یک تاجر، تحریمها و تغییر نگرشها نسبت به روسها در خارج از کشور، باعث شده تا شهروندان روس کمتر به سفرهای خارجی بپردازند. این امر به نوبه خود، توسعه مراکز گردشگری مدرن در داخل روسیه را تقویت کرده است. این نشان میدهد که چگونه شرایط ناخواسته میتواند منجر به ایجاد بازارهای جدید و نوآوری در داخل کشور شود، هرچند که این فرصتها ممکن است جبرانکننده خسارات کلی وارده به اقتصاد نباشند.
نمایشگاه انجمن سن پترزبورگ نیز شاهد نوآوریها و ابتکارات جالبی بود. از رباتهای بوکس گرفته تا عروسکهای غولپیکر «نوالیاشکا» (عروسکهای متحرک روسی که با تکان دادن نمیافتند)، همگی نمادی از تلاش برای نمایش قدرت، انعطافپذیری و روحیه پایداری روسیه بودند. این عروسکهای «نوالیاشکا» که نمادی از عدم سقوط و مقاومت در برابر سختیها هستند، تصویری را ارائه میدهند که مقامات کرملین مایلند جهان از روسیه ببینند: کشوری که با وجود فشارها و چالشها، همچنان پابرجا میماند.
تفسیر حضور هیئت آمریکایی و نمادگرایی عروسک روسی
حضور افرادی چون رودنی میمز کوک جونیور، رئیس کمیسیون هنرهای زیبای آمریکا، که به ادعای روسیه، اولین هیئت رسمی آمریکایی پس از یک دهه در این انجمن بود، تلاشی برای نمایش عادیسازی روابط و جلب توجه بینالمللی بود. اما وزارت خارجه آمریکا با رد این ادعاها و عدم اطلاع از چنین هیئتی، بر موضع خود مبنی بر عدم حمایت از این رویداد تأکید کرد. این تناقض نشاندهنده تلاش روسیه برای بهرهبرداری سیاسی از هرگونه تعامل بینالمللی و در مقابل، احتیاط و رد قاطعیت غرب در قبال اقدامات این کشور بود.
در نهایت، تصویر عروسک غولپیکر «نوالیاشکا» در نمایشگاه، استعارهای قدرتمند از وضعیت فعلی روسیه بود. این نماد، در حالی که مقاومت و پایداری را نشان میدهد، ممکن است برای جذب سرمایهگذاری بلندمدت خارجی، تصویر ایدهآلی نباشد. سرمایهگذاران خارجی به دنبال ثبات و پیشبینیپذیری هستند؛ عواملی که در سایه عدم قطعیتهای سیاسی و نظامی، کمتر در دسترس به نظر میرسند. بنابراین، هرچند روسیه همچنان «سرپا» ایستاده است، اما میزان «لرزش» آن در صحنه بینالمللی، پرسشی جدی برای آینده اقتصادی این کشور باقی میگذارد.
تحلیل تأثیر
حملات پهپادی اوکراین به سن پترزبورگ در جریان انجمن اقتصادی، ضربهای نمادین و عملی به وجهه بینالمللی روسیه بود. این رویداد نشان داد که جنگ، علیرغم تلاشهای کرملین برای به حداقل رساندن آن در افکار عمومی و نمایش ثبات اقتصادی، همچنان بخش جداییناپذیر واقعیت روزمره روسیه است. فشارهای اقتصادی ناشی از تحریمها و هزینههای جنگ، در کنار تهدیدات امنیتی فزاینده، تصویر «روسیه باثبات» را که پوتین در تلاش برای ترسیم آن است، به چالش میکشد. در حالی که روسیه ممکن است بتواند از نظر فنی مقاومت کند، اما پایداری بلندمدت اقتصادی و جذب سرمایهگذاری خارجی، نیازمند شرایطی بسیار باثباتتر و دور از تنشهای نظامی است.
