چین در اقدامی غیرمنتظره و بدون اطلاع قبلی، موشک فضایی «لانگ مارچ ۱۲بی» (Long March 12B) را برای اولین بار به فضا پرتاب کرد. این پرتاب که در تاریخ ۱ ژوئن ۲۰۲۴ از مرکز پرتاب ماهواره جویچوان در صحرای گوبی انجام شد، در سکوت خبری صورت گرفت و برخلاف رویههای معمول، هیچگونه اطلاعیه بستن حریم هوایی پیش از پرتاب صادر نشد. این رویداد نشاندهنده تغییر رویکرد چین در اعلام برنامههای فضایی خود و احتمالا تلاشی برای ایجاد یک عنصر غافلگیری استراتژیک در رقابت فضایی جهانی است.
این اولین پرتاب موفقیتآمیز موشک لانگ مارچ ۱۲بی بود که نه تنها از نظر فنی یک گام مهم برای برنامه فضایی چین محسوب میشود، بلکه حامل دو ماهواره برای پروژه اینترنتی «چیانفان» (Qianfan) بوده است. این پروژه که آن را میتوان معادل چینی شبکه استارلینک اسپیسایکس دانست، هدف ایجاد یک شبکه اینترنتی ماهوارهای گسترده در مدار زمین را دنبال میکند. قرارگیری موفقیتآمیز این ماهوارهها در مدار پایین زمین، نشان از توانایی چین در توسعه و پرتاب سیستمهای پیچیده فضایی دارد.
تکنولوژی موشک لانگ مارچ ۱۲بی و مقایسه با فالکون ۹
موشک لانگ مارچ ۱۲بی از نظر ظاهری شباهت قابل توجهی به موشک فالکون ۹ (Falcon 9) شرکت اسپیسایکس دارد. هر دو موشک دو مرحلهای هستند و ارتفاعی در حدود ۷۰ متر (۲۳۰ فوت) دارند. مرحله اول هر دو موشک توسط ۹ موتور قدرتمند نیرودهی میشود و قابلیت استفاده مجدد را داراست. موتورهای لانگ مارچ ۱۲بی مانند موتورهای مرلین در فالکون ۹، از سوخت کروسن و اکسیژن مایع استفاده میکنند. این شباهتها نشاندهنده مسیری مشابه در توسعه فناوری پرتاب فضایی است که به سمت افزایش کارایی و کاهش هزینهها از طریق قابلیت استفاده مجدد حرکت میکند.
با این حال، در پرتاب اول این موشک، چین اقدام به فرود آوردن مرحله اول آن نکرد. طبق اعلام رسمی شرکت هوافضای علوم و فناوری چین (CASC)، تلاش برای فرود و استفاده مجدد از این بخش، در مراحل بعدی پرتابهای این موشک انجام خواهد شد. این در حالی است که اسپیسایکس بیش از ۶۰۰ بار موفق به فرود و بازیابی موفقیتآمیز مرحله اول فالکون ۹ شده است. عدم انجام فرود در اولین پرتاب، نشان میدهد که چین هنوز در مراحل اولیه توسعه قابلیت استفاده مجدد برای این کلاس از موشکها قرار دارد، اما برنامه بلندمدت آن قطعاً شامل این فناوری کلیدی است.
چالشهای قابلیت استفاده مجدد در برنامه فضایی چین
لانگ مارچ ۱۲بی تنها نمونه تلاش چین برای دستیابی به قابلیت استفاده مجدد در موشکهای فضایی نیست. پیش از این، موشک لانگ مارچ ۱۲ای (Long March 12A) نیز در اولین پرتاب خود در ماه دسامبر گذشته، تلاش برای فرود بوستر خود را انجام داد که ناموفق بود، هرچند موشک به مدار رسید. این نشاندهنده چالشهای فنی و آزمون و خطاهای فراوانی است که در مسیر توسعه این فناوری وجود دارد.
شرکتهای خصوصی چینی نیز در این حوزه فعال هستند. موشک «ژوک-۳» (Zhuque-3) متعلق به شرکت لندسپس (Landspace) نیز در اولین پرتاب خود در ماه دسامبر، موفق به رسیدن به مدار شد اما در فرود با شکست مواجه گردید. موشک «تیانلونگ-۳» (Tianlong-3) شرکت اسپیس پایونیر (Space Pioneer) که آن نیز دارای مرحله اول قابل استفاده مجدد است، در اولین پرتاب خود در ماه آوریل دچار شکست شد. همچنین این موشک در ژوئن ۲۰۲۴ به دلیل پرتاب تصادفی در طول یک تست استاتیک، خبرساز شد.
شرکتهای دیگری مانند CAS Space با موشک Kinetica-2، گلکتیک انرژی (Galactic Energy) با Pallas-1 و دیپ بلو ایرواسپیس (Deep Blue Aerospace) با Nebula 1 نیز در حال توسعه پرتابگرهای قابل استفاده مجدد هستند. این فعالیتهای گسترده نشاندهنده عزم جدی چین برای رقابت در بازار جهانی پرتابهای فضایی و تسلط بر مدار پایین زمین با استفاده از فناوریهای نوین و مقرونبهصرفه است.
تحلیل تأثیرگذاری
پرتاب غافلگیرانه و موفقیتآمیز موشک لانگ مارچ ۱۲بی، رویدادی مهم در صنعت هوافضا است. این پرتاب توانایی چین در توسعه سریع فناوریهای پیشرفته فضایی را نشان میدهد و همزمان، رقابت با بازیگران اصلی این عرصه مانند اسپیسایکس را تشدید میکند. تمرکز بر شبکههای اینترنتی ماهوارهای مانند «چیانفان»، حاکی از جاهطلبی چین برای تأمین زیرساختهای ارتباطی آینده و کاهش وابستگی به فناوریهای خارجی است. چالشهای فنی در دستیابی به فرود و استفاده مجدد موفقیتآمیز، همچنان موضوعی کلیدی برای چین محسوب میشود، اما پیشرفتهای مداوم در این حوزه، این کشور را به یکی از بازیگران اصلی در آینده اکتشافات و خدمات فضایی تبدیل خواهد کرد.
