رضا احمدی: آنچه به عنوان تلاشی برای ایجاد فضایی برای پسرانش آغاز شد، اکنون به یکی از پربازدهترین نژادهای دامپروی بونسما در آفریقای جنوبی تبدیل شده است. بورام ونتر، صاحب این مجموعه، چگونگی تمرکز بر ژنتیک گاوها و رویکرد عدم مداخله در جانشینی را کلید تضمین آینده «ونتر بوئردری» (Venter Boerdery) میداند.
ونتر بوئردری، که در نزدیکی پارک ملی فیل آدّو در دره رودخانه ساندی در کیپ شرقی واقع شده است، امروزه در میان ۱۰ مزرعه برتر پرورش نژاد گاو بونسما در کشور قرار دارد. این مجموعه توانسته است برای سه سال متوالی، وضعیت پلاتینیوم نخبگان انجمن گاوهای اصیل آفریقای جنوبی (SA Stud Book Elite Platinum) را کسب کند و در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به عنوان برترین مزرعه استانی در زمینه پرورش گاو انتخاب شد.
ریشههای دره ساندی
بورام ونتر در مزرعهای ۲۰ هکتاری مرکبات در کرکوود بزرگ شد. اگرچه او در نهایت داروساز شد، اما علاقه اصلیاش کشاورزی بود و در سال ۱۹۸۶ به طور کامل به این حرفه روی آورد. این تجربه اولیه در کشاورزی، بعدها زمینه را برای بازگشت پسرانش به کسبوکار خانوادگی فراهم کرد. نیکو در سال ۲۰۱۰ و لرول در سال ۲۰۱۱، پس از اتمام تحصیلات کارشناسی خود و کسب تجربه کاری در خارج از مزرعه، به این مجموعه پیوستند.
ونتر توضیح میدهد: «وقتی پسرانم به مزرعه آمدند، نمیخواستم به آنها بگویم چه کاری انجام دهند. میخواستم آنها چیزی را که دوست دارند، پیدا کنند.» امروز، مسئولیتها به روشنی تقسیم شده است: نیکو مدیریت بخش مرغ گوشتی فشرده، نگهداری تجهیزات، بخش گردشگری و توسعههای جدید را بر عهده دارد، در حالی که لرول بر عملیات گسترده مرکبات نظارت میکند. خود ونتر نیز بر گله مادری بونسما با حدود ۲۰۰ راس گاو ثبت شده تمرکز دارد.
چرا بونسما؟
نژاد بونسما ۵۰ تا ۶۰ درصد از کل گاوهای ثبت شده در آفریقای جنوبی را تشکیل میدهد. این نژاد به طور خاص برای شرایط آب و هوایی آفریقای جنوبی پرورش یافته است و ونتر سازگاری را بزرگترین نقطه قوت این نژاد میداند.
«من بونسماها را دوست دارم. خلق و خوی خوبی دارند و بسیار سازگار هستند. ما ۷۰ کیلومتر از ساحل فاصله داریم و رطوبت بالایی در منطقه احساس میشود. گاوهای نر ما به طور طبیعی در برابر گرما مقاوم هستند و به سایه نیاز دارند، اما گرما برایشان مشکلساز نیست.»
ونتر در سال ۲۰۰۷، زمانی که سفر خود را با نژاد بونسما آغاز کرد، تجربه کمی در زمینه پرورش دام داشت. او میگوید: «من هیچ چیز درباره دام نداشتم. تصمیم گرفتیم بر ایجاد یک پایه ژنتیکی قوی و سنجش ژنومیک حیواناتمان تمرکز کنیم.»
آنها با خرید گاوهای مولد از گلههای معتبر مانند «زینابوس بونسما»، «هانزیل بونسماس» و «دیکدورنز بونسمارس» در ایالت آزاد، ژنتیک برتر را به دست آوردند. سیلوها نیز از پرورشدهندگان برجسته از جمله «زینابوس بونسما»، «سرنیک بونسما» و «سیفر فونتین بونسمارس» در ایالت آزاد، «پوگنپول مولوپو بونسما» در شمال غربی، «هارتبستلوپ بونسما» در نامیبیا و «آپ جورج بونسما» در کوازولو-ناتال تأمین شدند.
در سال ۲۰۰۷، ونتر «دیسکو بونسما» را در انجمن گاوهای اصیل آفریقای جنوبی ثبت کرد و ده سال بعد، آزمایش فاز C در مزرعه آغاز شد. ونتر میافزاید: «ما اولین مزرعه پرورش بونسما در آفریقای جنوبی بودیم که آزمایش ژنومیک را روی کل گله انجام دادیم؛ این اتفاق در سال ۲۰۱۷ رخ داد. تا به امروز، ما همچنان آزمایش ژنومیک را بر روی کل گله انجام میدهیم. هر تصمیمی که میگیریم، بر اساس دادهها است و این موضوع در مورد تمام بخشهای کشاورزی ما صدق میکند.»
به عنوان پرورشدهنده گاو نر اصیل، ونتر سالانه آزمایش فاز C را بر روی ۳۰ تا ۴۰ گاو نر انجام میدهد. این آزمایشها تحت شرایط کنترل شده در اصطبل انجام میشود، جایی که میزان مصرف خوراک استاندارد گاوهای نر اندازهگیری میشود. گاوهای نر هر دو هفته یکبار وزنکشی میشوند تا میانگین افزایش وزن روزانه و نسبت تبدیل خوراک (FCR) آنها محاسبه شود.
«ما از ارزیابان بسیار معتبر برای ارزیابی ظاهر حیوانات استفاده میکنیم. اگر شاخص یک گاو نر کمتر از ۹۰ باشد، حذف میشود.»
تغذیه و پرورش
این نژاد در ۳۰۰۰ هکتار بوتهزار اویتناگه، ۴۰ هکتار چمن کیکویو زیر آبیاری محوری و ۲۵ هکتار یونجه پرورش مییابد.
گوسالههای ماده تا زمان از شیرگیری در ۲۰۵ روزگی بر روی علفزار نگهداری میشوند، پس از آن برای مقاومسازی به بوتهزار طبیعی منتقل میشوند. آنها در ۱۸ ماهگی برای جفتگیری به مزرعه کیکویو بازگردانده میشوند.
«ما تلاش میکنیم گاوهای نری با نسبت تبدیل خوراک برجسته بفروشیم تا کشاورزان از نظر مالی سود ببرند. قبل از بازاریابی، گاوهای نر ما ۱۸ ماه را در بوتهزار سپری میکنند تا به شرطیسازی سم و تقویت آن کمک کند. گاوهای نر باید با محیط طبیعی بوتهزار سازگار شوند.»
گله مولد در پنج یا شش گروه جفتگیری، شامل ۲۰ گاو و یک گاو نر، نگهداری میشود. تلقیح مصنوعی و جفتگیری طبیعی دو بار در سال انجام میشود: از دسامبر تا فوریه، و دوباره در ژوئن و ژوئیه برای تلیسه های ۱۸ ماهه.
«تمام مادهها با اسپرم گاوهای نر برتر تلقیح میشوند و سپس پس از یک هفته، گاوهای نر خود را وارد میکنیم. هر گاو نر به مدت سه ماه با گروه خود میماند. پدر بودن از طریق آزمایش ژنومیک در زمان از شیرگیری تأیید میشود.»
گاوهای نر «دیسکو» یا از درون گله خودمان تولید شدهاند یا خریداری شدهاند. ونتر میگوید: «ما پول زیادی برای گاوهای نر خرج میکنیم و ارقام آنها باید خوب باشد.»
اندازهگیری آنچه مهم است
یک بار در سال، قبل از فصل جفتگیری، ونتر و تیمش با کمک یک مشاور خارجی، گله را ارزیابی میکنند.
«ما گاوهای مادری را بر اساس ظاهرشان برای حذف انتخاب میکنیم. ما فقط گاوهای خوشفرمتر را نگه میداریم – نه خیلی فربه – که ویژگیهای مادی داشته باشند.»
انتخاب او بر اساس دو شرط غیرقابل مذاکره هدایت میشود. «اول، و مهمتر از همه، یک گاو باید سالانه تولید مثل کند. حتی یک سال غیبت، ضرر مالی بزرگی است.»
شرط دوم، شاخص نسبت تبدیل خوراک (FCR) است که مستقیماً بر میزان باروری و سودآوری مزرعه تأثیر میگذارد: «میانگین خوراک مورد نیاز برای افزایش ۱ کیلوگرم وزن زنده ۶.۱ کیلوگرم است، اما برخی گاوهای نر میتوانند به ۵ کیلوگرم خوراک به ازای هر ۱ کیلوگرم افزایش وزن برسند. این بدان معناست که یک کشاورز میتواند به جای ۸۰ راس گاو با شاخص پایینتر، ۱۰۰ راس گاو با شاخص FCR بالا را در ۱۰۰ هکتار نگهداری کند. آزمایش فاز C این بینش را فراهم میکند.»
یکی از انتقادات رایج به آزمایش فاز C این است که در محیط مصنوعی اصطبل انجام میشود و ممکن است دامها در شرایط عادی چراگاه همان عملکرد را نداشته باشند. با وجود این، ونتر همچنان بر حمایت خود از آن تأکید دارد.
«بونسما آنقدر سازگار است که در هر جایی تولید مثل میکند. ما فقط میتوانیم ارزشهای اصلاح نژادی را تحت شرایط کنترل شده اندازهگیری کنیم. این امر امکان مقایسه مستقیم بین گاوهای نر از گلههای مختلف و در طول سالها را فراهم میکند.»
او توضیح میدهد: «به طور کلی، مشکل اینجاست که نسلهای قدیمیتر پرورشدهندگان کمتر به ارزشهای اصلاح نژادی علاقهمند هستند، اما یک تغییر نسلی در حال وقوع است. طی ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته، کشاورزان جوانتر با مدارک تحصیلی، اهمیت بسیار بیشتری به آنها دادهاند. ارزشهای اصلاح نژادی برای پرورشدهندگان گوشت، همانند کشاورزی دقیق برای کشاورزان غلات خواهد بود.»
«دیسکو بونسما» سالی یک بار در پایان جولای، حراجی برگزار میکند و حدود ۲۰ گاو نر و مجموعهای از حیوانات ماده را به فروش میرساند. تاکنون، بالاترین قیمت فروخته شده برای یک گاو نر، ۳۸۰,۰۰۰ راند بوده است.
تضمین تداوم
برای ونتر، مزرعه پرورش دامش به اندازه گاوها، درباره تداوم کسبوکار است. او توضیح میدهد که پدرش در زمان جوانی او را راهنمایی نکرده بود، بنابراین مجبور بود بسیاری از درسها را به سختی بیاموزد.
«پدرم وقتی من در سال آخر دبیرستان بودم، فوت کرد. من بارها در شروع کارهای جدید، وقتی بیتجربه بودم، دچار سوختگی شدم. از آن عبور کردم، اما دشوار بود.»
آن تجربه، رویکرد او را به جانشینی شکل داد.
«وقتی فرزندانتان به مزرعه میآیند، طبیعی است که بخواهید آنها اشتباهات شما را تکرار نکنند. من این را همیشه میبینم و پدران، با نظارت دائمی بر فرزندانشان، آنها را دور میکنند. من نمیخواستم آن اشتباه را مرتکب شوم. پسران من باید انگشتان خودشان را بسوزانند.»
ونتر با نگاه به آینده، اطمینان دارد که در مأموریت خود برای حفظ کسبوکار خانوادگی موفق بوده است: «ما با هم خیلی خوب کار میکنیم و من ۱۰۰٪ مطمئن هستم که کسبوکار خانوادگی ادامه خواهد یافت.»
