ویژگی‌های NFT (Traits) و کمیابی (Rarity)

کمیابی یا نادر بودن، معیاری برای سنجش منحصربه‌فرد بودن یک NFT یا ویژگی‌های آن در مقایسه با سایر اعضای یک مجموعه است. این مفهوم مستقیماً از قانون بنیادین اقتصاد، یعنی عرضه و تقاضا، نشأت می‌گیرد. هرچه یک دارایی کمیاب‌تر باشد و تقاضا برای آن بالا باشد، ارزش آن نیز بیشتر خواهد بود. در دنیای NFT، کمیابی مهم‌ترین عامل (گرچه نه تنها عامل) در تعیین قیمت یک توکن است.

انواع مختلف کمیابی

کمیابی را نمی‌توان با یک معیار واحد سنجید. چندین لایه و روش برای تحلیل آن وجود دارد که درک آن‌ها برای ارزیابی دقیق ضروری است.

• کمیابی بر اساس ویژگی (Trait Rarity): این ساده‌ترین نوع کمیابی است و به درصد فراوانی یک ویژگی خاص در کل مجموعه اشاره دارد. برای مثال، اگر در یک مجموعه ۱۰۰۰۰ عددی، تنها ۵۰ NFT دارای "پوست طلایی" باشند، درصد کمیابی این ویژگی ۰.۵٪ خواهد بود. ((50 / 10000) * 100 = 0.5%). هرچه این درصد پایین‌تر باشد، آن ویژگی کمیاب‌تر و باارزش‌تر است.

• امتیاز کمیابی (Rarity Score): این روش که توسط پلتفرم محبوب Rarity.tools ابداع شد، رویکردی جامع‌تر دارد. به جای تمرکز روی یک ویژگی، این متد به تمام ویژگی‌های یک NFT امتیاز می‌دهد و سپس این امتیازها را با هم جمع می‌کند تا یک امتیاز کمیابی کل به دست آید. این روش از این جهت کارآمد است که ممکن است یک NFT هیچ ویژگی فوق‌العاده نادری نداشته باشد، اما ترکیب چندین ویژگی "نسبتاً کمیاب" آن را به یک توکن بسیار منحصربه‌فرد تبدیل کند.

• کمیابی آماری (Statistical Rarity): این روش کمی پیچیده‌تر است و درصد فراوانی تمام ویژگی‌های یک NFT را در هم ضرب می‌کند تا احتمال وجود آن ترکیب خاص را محاسبه کند. این روش به خوبی نشان می‌دهد که ترکیب مشخصی از ویژگی‌ها چقدر نادر است، اما ممکن است به ویژگی‌های بسیار رایج وزن کمی بدهد.

• رتبه کمیابی (Rarity Rank): این نتیجه نهایی و ملموس تمام محاسبات بالاست. پس از محاسبه امتیاز کمیابی برای تمام NFT‌های یک مجموعه، آن‌ها از نادرترین به رایج‌ترین مرتب می‌شوند. رتبه ۱ (Rank #1) به کمیاب‌ترین NFT و رتبه ۱۰۰۰۰ به رایج‌ترین NFT در یک مجموعه ۱۰ هزارتایی اختصاص می‌یابد. این رتبه، معیاری است که اکثر معامله‌گران برای مقایسه سریع NFT‌ها از آن استفاده می‌کنند.

فرمول محاسبه امتیاز کمیابی

اگرچه ابزارهای خودکار این کار را برای ما انجام می‌دهند، اما دانستن فرمول اصلی به درک عمیق‌تر موضوع کمک می‌کند. فرمول محاسبه امتیاز کمیابی برای یک ویژگی به این صورت است:

امتیاز کمیابی ویژگی = 1 / (تعداد NFT‌های دارای آن ویژگی / تعداد کل NFT‌های مجموعه)

بیایید یک مثال بزنیم. فرض کنید در مجموعه ۱۰۰۰۰ تایی "Cool Apes":

• ویژگی "چشم لیزری" در ۷۵ میمون وجود دارد.

• ویژگی "تاج پادشاهی" در ۴۵ میمون وجود دارد.

امتیاز کمیابی برای "چشم لیزری" برابر است با:

1 / (75 / 10000) = 1 / 0.0075 = 133.33

امتیاز کمیابی برای "تاج پادشاهی" برابر است با:

1 / (45 / 10000) = 1 / 0.0045 = 222.22

امتیاز کمیابی کل یک NFT، مجموع امتیازهای تمام ویژگی‌های آن است. NFT که هر دو ویژگی بالا را داشته باشد، تنها از همین دو ویژگی امتیاز 133.33 + 222.22 = 355.55 را کسب می‌کند. هرچه این امتیاز کل بالاتر باشد، NFT کمیاب‌تر است.

ابزارهای بررسی کمیابی (Rarity Tools): چگونه از آن‌ها استفاده کنیم؟

خوشبختانه، نیازی نیست این محاسبات پیچیده را به صورت دستی انجام دهید. پلتفرم‌ها و ابزارهای متعددی توسعه یافته‌اند که به طور خودکار فراداده یک مجموعه را تحلیل کرده و رتبه‌بندی کمیابی را در اختیار شما قرار می‌دهند. استفاده از این ابزارها برای هر سرمایه‌گذار جدی NFT یک ضرورت است.

معرفی بهترین ابزارهای بررسی کمیابی NFT

چندین ابزار معتبر در این زمینه وجود دارد که هر کدام مزایا و معایب خود را دارند:

• Rarity.tools: یکی از اولین و معتبرترین پلتفرم‌ها در این زمینه است. رابط کاربری ساده‌ای دارد و به عنوان یک مرجع استاندارد برای بسیاری از مجموعه‌ها شناخته می‌شود.

• Rarity Sniper: این ابزار به دلیل سرعت فوق‌العاده‌اش در رتبه‌بندی مجموعه‌های جدید، بلافاصله پس از رونمایی (Reveal)، شهرت دارد. این پلتفرم دارای یک جامعه فعال در دیسکورد و افزونه‌های مرورگر برای نمایش رتبه کمیابی مستقیماً در بازارهای NFT مانند OpenSea است.

• Trait Sniper: همانطور که از نامش پیداست، این ابزار برای "تک‌تیراندازی" یا پیدا کردن سریع NFT‌های با ارزش که با قیمت پایین لیست شده‌اند، بهینه شده است. این ابزار اطلاعات را در لحظه (real-time) تحلیل می‌کند و برای معامله‌گران حرفه‌ای بسیار کاربردی است.

• Icy.tools: این پلتفرم فراتر از کمیابی عمل می‌کند و یک ابزار تحلیلی جامع است. Icy.tools به شما اجازه می‌دهد تا ترندهای بازار، حجم معاملات، قیمت کف (Floor Price) و فعالیت نهنگ‌ها (بزرگترین خریداران) را رصد کنید.

راهنمای گام به گام استفاده از یک ابزار کمیابی

استفاده از این ابزارها بسیار ساده است. بیایید روند کار با Rarity.tools را به عنوان مثال بررسی کنیم:

1. ورود به وب‌سایت: به آدرس rarity.tools مراجعه کنید.

2. پیدا کردن مجموعه: نام مجموعه NFT مورد نظر خود را (مثلاً "Pudgy Penguins") در نوار جستجو وارد کرده و آن را انتخاب کنید.

3. جستجوی NFT خاص: شما می‌توانید با استفاده از ID یا شماره توکن، NFT خاصی را جستجو کنید. این شماره معمولاً در نام NFT در بازارهایی مانند OpenSea ذکر شده است (مثلاً Pudgy Penguin #5588).

4. تحلیل نتایج: پس از جستجو، صفحه‌ای به شما نمایش داده می‌شود که شامل اطلاعات زیر است:

   • Rarity Rank: مهم‌ترین عدد! رتبه کلی NFT شما در مجموعه.

   • Rarity Score: امتیاز کلی محاسبه شده بر اساس فرمولی که پیش‌تر توضیح داده شد.

   • لیست ویژگی‌ها: در زیر این اطلاعات، جدولی از تمام ویژگی‌های آن NFT به همراه درصد کمیابی و امتیاز هر ویژگی نمایش داده می‌شود.

با بررسی این اطلاعات، شما می‌توانید به سرعت بفهمید که آیا NFT مورد نظر شما یک آیتم رایج است یا یک جواهر پنهان.

تأثیر کمیابی بر قیمت و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری

ارتباط مستقیمی بین کمیابی و قیمت وجود دارد. به طور کلی، هرچه رتبه کمیابی یک NFT بهتر باشد (یعنی عدد رتبه پایین‌تر باشد)، قیمت آن نیز بالاتر است. NFT‌های دارای رتبه زیر ۱۰۰ یا حتی زیر ۱۰۰۰ در یک مجموعه ۱۰ هزارتایی، معمولاً با قیمت‌هایی چندین برابر قیمت کف (Floor Price) معامله می‌شوند.

آیا کمیاب‌تر بودن همیشه به معنای گران‌تر بودن است؟

پاسخ کوتاه: خیر، نه همیشه. در حالی که کمیابی یک عامل بسیار قدرتمند است، عوامل دیگری نیز بر ارزش یک NFT تأثیر می‌گذارند:

• زیبایی‌شناسی و جذابیت بصری (Aesthetics): گاهی اوقات یک NFT با ویژگی‌های رایج اما ترکیب بصری بسیار زیبا و "تمیز"، ممکن است از یک NFT کمیاب‌تر با ترکیبی ناهماهنگ و زشت، محبوب‌تر و گران‌تر باشد.

• اهمیت فرهنگی و میم‌ها (Memes): برخی ویژگی‌ها ممکن است به دلیل یک شوخی داخلی در جامعه، یک میم اینترنتی، یا ارتباط با یک فرد مشهور، ارزش فرهنگی پیدا کنند. این "کمیابی فرهنگی" می‌تواند حتی از کمیابی آماری نیز مهم‌تر باشد.

• مجموعه‌های فرعی (Sub-collections): در برخی پروژه‌ها، ترکیب خاصی از ویژگی‌ها یک "زیرمجموعه" را تشکیل می‌دهد. برای مثال، تمام NFT‌هایی که لباس فضانوردی دارند. عضویت در این مجموعه‌های خاص می‌تواند ارزش افزوده‌ای ایجاد کند.

بنابراین، یک سرمایه‌گذار هوشمند علاوه بر رتبه کمیابی، به احساسات جامعه، جذابیت بصری و روایت فرهنگی پیرامون یک NFT نیز توجه می‌کند.

مقایسه کمیابی و ارزش در یک مجموعه فرضی

برای درک بهتر این موضوع، جدول زیر را در نظر بگیرید که سه NFT از یک مجموعه خیالی به نام "Cyber Punks 2088" را مقایسه می‌کند:

• NFT #101 به وضوح کمیاب‌ترین و باارزش‌ترین گزینه است.

• NFT #202 یک NFT کف قیمتی (Floor) محسوب می‌شود.

• NFT #303 یک گزینه میان‌رده با ارزش است که می‌تواند پتانسیل رشد خوبی داشته باشد.

این جدول به خوبی نشان می‌دهد که چگونه ترکیب ویژگی‌های مختلف، منجر به امتیازها و رتبه‌های کاملاً متفاوتی می‌شود.

نتیجه‌گیری: کمیابی ابزار شماست، نه پاسخ نهایی

درک عمیق ویژگی‌ها و کمیابی، قدرتمندترین ابزاری است که در اختیار یک مجموعه‌دار یا سرمایه‌گذار NFT قرار دارد. این مفاهیم به شما اجازه می‌دهند تا فراتر از هیاهو و احساسات لحظه‌ای بازار نگاه کنید و ارزش ذاتی یک دارایی دیجیتال را بر اساس داده‌های واقعی بسنجید. با استفاده از ابزارهای بررسی کمیابی و ترکیب تحلیل داده‌ها با درک فرهنگی جامعه‌ی هر پروژه، شما می‌توانید فرصت‌های پنهان را شناسایی کرده، از خرید‌های هیجانی و پراشتباه پرهیز کنید و در نهایت، شانس موفقیت خود را در این دنیای نوظهور و هیجان‌انگیز به حداکثر برسانید. به یاد داشته باشید که تحقیق و تحلیل، بهترین دوست شما در سفر NFT است.

سوالات متداول در مورد ویژگی‌ها و کمیابی NFT

آیا می‌توان ویژگی‌های یک NFT را پس از ساخت تغییر داد؟

به طور کلی، خیر. اکثر NFT‌ها با فراداده‌ی ثابت و غیرقابل تغییر (Immutable) ساخته می‌شوند که روی بلاکچین یا IPFS قفل شده است. با این حال، مفهوم جدیدی به نام "NFT‌های پویا" (Dynamic NFTs) در حال ظهور است که ویژگی‌های آن‌ها می‌تواند بر اساس شرایط خارجی (مانند آب‌وهوا، نتایج یک رویداد ورزشی، یا گذشت زمان) تغییر کند. اما این یک استثنا است و نه یک قاعده.

امتیاز کمیابی (Rarity Score) بالاتر بهتر است یا پایین‌تر؟

امتیاز کمیابی بالاتر بهتر است. امتیاز بالاتر به این معنی است که NFT شما دارای ترکیبی از ویژگی‌های نادرتر است و در نتیجه، امتیاز بیشتری در سیستم رتبه‌بندی کسب کرده است.

رتبه کمیابی (Rarity Rank) چطور؟

برای رتبه کمیابی، عدد پایین‌تر بهتر است. رتبه #۱ به معنی کمیاب‌ترین NFT در کل مجموعه است، در حالی که رتبه‌ای مانند #۹۵۰۰ در یک مجموعه ۱۰ هزارتایی نشان‌دهنده یک NFT بسیار رایج است.

آیا تمام مجموعه‌های NFT دارای سیستم کمیابی هستند؟

خیر. سیستم کمیابی مبتنی بر ویژگی، عمدتاً برای مجموعه‌های هنر مولد (Generative Art) و آواتارها (PFP - Profile Pictures) کاربرد دارد که در آن‌ها هزاران آیتم با ترکیب‌های مختلف از ویژگی‌ها ساخته می‌شوند. در مقابل، NFT‌های هنری تک‌نسخه (1/1 Art) یا NFT‌های کاربردی (Utility NFTs) مانند بلیط رویدادها، معمولاً چنین سیستم رتبه‌بندی پیچیده‌ای ندارند.

چگونه می‌توانم از کلاهبرداری در زمینه کمیابی NFT جلوگیری کنم؟

همیشه از منابع معتبر استفاده کنید. برای بررسی کمیابی، مستقیماً به وب‌سایت‌های شناخته‌شده مانند Rarity.tools یا Rarity Sniper بروید و هرگز روی لینک‌های مشکوکی که در پیام‌های خصوصی برای شما ارسال می‌شود کلیک نکنید. همچنین، همیشه آدرس قرارداد هوشمند (Contract Address) مجموعه را در بازارهایی مانند OpenSea بررسی کنید تا مطمئن شوید در حال مشاهده مجموعه اصلی هستید و نه یک نسخه تقلبی.

نقش جامعه (Community) در تعیین ارزش یک NFT کمیاب چیست؟

نقش جامعه بسیار حیاتی است. یک جامعه قوی و فعال، تقاضا برای NFT‌ها را ایجاد کرده و حفظ می‌کند. این جامعه است که تصمیم می‌گیرد کدام ویژگی‌ها "باحال" یا "مطلوب" هستند و برای کدام NFT‌های کمیاب حاضر است پول بیشتری بپردازد. یک NFT فوق‌العاده کمیاب در یک پروژه مرده و بدون جامعه، تقریباً هیچ ارزشی نخواهد داشت.