راهنمای جامع واسکازین مخصوص خودرو: از عملکرد تا انتخاب صحیح
اهمیت و عملکرد واسکازین در خودرو
واسکازین یا روغن دنده، مادهای حیاتی است که وظیفه روانکاری، خنککاری و محافظت از اجزای مکانیکی سیستم انتقال قدرت خودرو را بر عهده دارد. این سیال با ایجاد یک لایه محافظ بین سطوح متحرک چرخدندهها، از تماس مستقیم فلز به فلز جلوگیری کرده و به این ترتیب اصطکاک و سایش را به حداقل میرساند. کاهش اصطکاک نه تنها باعث افزایش بهرهوری و کاهش مصرف سوخت میشود، بلکه عمر مفید گیربکس و دیفرانسیل را نیز به شکل چشمگیری افزایش میدهد. علاوه بر این، واسکازین حرارت تولید شده ناشی از اصطکاک و عملکرد مکانیکی را جذب کرده و دفع میکند، که این امر برای جلوگیری از آسیب دیدن قطعات در دماهای بالا ضروری است. خواص ضداکسیداسیون و ضدخوردگی موجود در واسکازین نیز از اجزای داخلی در برابر زنگزدگی و تخریب شیمیایی محافظت مینماید.
انواع واسکازین بر اساس طبقهبندی API و گرانروی SAE
طبقهبندی API (موسسه نفت آمریکا)
مهمترین استاندارد برای واسکازینها، طبقهبندی API است که سطح عملکرد و میزان افزودنیهای فشارپذیر (EP) را مشخص میکند:
- واسکازین GL-1: حاوی هیچ افزودنی EP نیست و برای گیربکسهایی با بارهای بسیار سبک استفاده میشود.
- واسکازین GL-4: دارای افزودنیهای EP متوسط است و عمدتاً برای گیربکسهای دستی و دیفرانسیلهای هیپوئید با بارهای متوسط مناسب است. بسیاری از گیربکسهای دستی مدرن از این استاندارد استفاده میکنند.
- واسکازین GL-5: حاوی مقدار زیادی افزودنی EP است و مقاومت بسیار بالایی در برابر فشار و دماهای شدید ارائه میدهد. این نوع واسکازین عمدتاً برای دیفرانسیلهای هیپوئید با آفست بالا و بارهای سنگین، و همچنین برخی گیربکسهای دستی با طراحی خاص مناسب است. استفاده از GL-5 در برخی گیربکسهای دستی قدیمی که دارای قطعات برنجی حساس هستند، ممکن است به دلیل خورندگی افزودنیهای EP قوی، توصیه نشود.
- استانداردهای بالاتر (مانند GL-6): این استانداردها برای کاربردهای بسیار خاص و سنگین طراحی شده بودند که امروزه عمدتاً توسط GL-5 پوشش داده میشوند یا جای خود را به مشخصات OEM دادهاند.
طبقهبندی گرانروی SAE
درجه گرانروی SAE (انجمن مهندسان خودرو) نشاندهنده مقاومت واسکازین در برابر جریان است و معمولاً با اعدادی مانند 75W، 80W-90، 75W-140 و غیره بیان میشود. حرف "W" نشاندهنده عملکرد در دماهای پایین (Winter) است. واسکازینهای چنددرجهای مانند 80W-90 توانایی حفظ ویسکوزیته مناسب را در طیف وسیعی از دماها دارند، که این امر برای مناطق با تغییرات دمایی زیاد بسیار مهم است. انتخاب درجه ویسکوزیته صحیح بر اساس دفترچه راهنمای خودرو و شرایط آب و هوایی ضروری است تا عملکرد صحیح گیربکس تضمین شود.
واسکازینهای مخصوص گیربکسهای اتوماتیک و CVT
تفاوتهای کلیدی
باید توجه داشت که سیالات مورد استفاده در گیربکسهای اتوماتیک (ATF - Automatic Transmission Fluid) و گیربکسهای با تغییر پیوسته (CVT Fluid) کاملاً متفاوت از واسکازینهای دندهدستی هستند و هرگز نباید جایگزین یکدیگر شوند. ATF علاوه بر روانکاری، وظیفه انتقال نیرو در مبدل گشتاور، خنککاری و فعالسازی سیستمهای هیدرولیکی تعویض دنده را نیز بر عهده دارد. سیال CVT نیز دارای خواص ویژهای برای حفظ اصطکاک کنترل شده بین تسمه (یا زنجیر) و پولیها در گیربکسهای CVT است. استفاده از سیال نامناسب در این سیستمها میتواند منجر به آسیبهای جدی و پرهزینه شود.
زمان تعویض و نکات نگهداری
رعایت فواصل تعویض واسکازین که توسط سازنده خودرو توصیه شده، از اهمیت بالایی برخوردار است. این فواصل میتواند از 30,000 کیلومتر تا بیش از 100,000 کیلومتر متغیر باشد و به نوع خودرو، شرایط رانندگی و نوع واسکازین بستگی دارد. نشانههایی مانند سختی در تعویض دنده، صدای غیرعادی از گیربکس یا دیفرانسیل، یا بوی سوختگی واسکازین میتواند حاکی از نیاز به تعویض باشد. بررسی دورهای سطح واسکازین و وضعیت ظاهری آن (رنگ و بو) نیز میتواند به تشخیص بهموقع مشکلات کمک کند. هرگز از واسکازینهای تاریخمصرفگذشته یا نامرغوب استفاده نکنید.