در عصر حاضر، گرایش به مصرف مکملهای غذایی برای دستیابی به سلامتی مطلوب، تعادل و طول عمر، به شدت افزایش یافته است. به نظر میرسد که اکثریت جامعه، به ویژه نسل جوانتر، روزانه انواع ویتامینها و مکملها را مصرف میکنند. اما آیا تا به حال به این موضوع اندیشیدهاید که واقعاً چه موادی در این "اکسیرهای سلامتی" وجود دارند؟ دکتر لیزا اوساگی-کلود، جراح ارتوپد و بنیانگذار کلینیک لونژویتی سولیس (Solice)، توضیح میدهد که مکملهای فوق فرآوری شده، مشابه مواد غذایی فوق فرآوری شده، از ارزانترین و پایدارترین اشکال خود بهره میبرند. این مکملها اغلب شامل ایزولههای مصنوعی، پرکنندهها، پایدارکنندهها و میانبرهای تولیدی هستند که در آنها، مقیاسپذیری بر یکپارچگی بیولوژیکی اولویت یافته است.
دکتر مگان روسی، که به عنوان "دکتر سلامت روده" در شبکههای اجتماعی شناخته میشود، اشاره میکند که بسیاری از افزودنیهای موجود در مکملها، دههها پیش مورد آزمایش ایمنی قرار گرفتهاند، زمانی که هنوز درک کاملی از میکروبیوم روده و نقش آن در ایمنی، عملکرد مغز و هورمونها وجود نداشت. نتایج یک کارآزمایی بالینی که توسط تیم او در کینگز کالج لندن انجام شد، نشان داد که حذف امولسیفایرها (که اغلب در مکملها یافت میشوند) علائم التهاب و شدت بیماری را در افراد مستعد به التهاب روده یا بیماری کرون بهبود میبخشد. این در حالی است که مکملها به عنوان غذا تنظیم میشوند، نه به عنوان موادی که بر فیزیولوژی بدن تأثیر میگذارند. بنابراین، برندها نیازی به اثبات اثربخشی محصولات خود قبل از عرضه ندارند، که این امر احتمال ورود محصولاتی با مقادیر نادرست یا نامتناسب مواد فعال را به بازار افزایش میدهد.
مفهوم مکملهای فوق فرآوری شده
طبق دادههای مینتل (Mintel) برای سال ۲۰۲۵، بیش از ۸۳ درصد از افراد زیر ۳۵ سال به طور مرتب ویتامین یا مکمل مصرف میکنند. همچنین، آمارها نشان میدهد که حدود ۶۱ درصد از بریتانیاییها بین ۱۸ تا ۶۵ سال، هر روز یک مکمل مصرف میکنند. این روند رو به رشد، پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا مکملها، همانطور که دکتر کریس ون تولکن، پزشک و نویسنده کتاب "مردم فوق فرآوری شده" (Ultra-Processed People)، مقایسه تکاندهندهای بین مصرف یک پروتئین بار و "اولین تجربه" مت آمفتامین ارائه کرده است، میتوانند به دشمن جدید سلامتی ما تبدیل شوند؟ این پزشک سرشناس، مکملهای فوق فرآوری شده را "مواد خوراکی تولید شده صنعتی" توصیف میکند که جایی در قفسههای فروشگاهها ندارند.
اصلیترین شاخصه یک مکمل فوق فرآوری شده، همانند غذاهای مشابه، فرآیندهای پیچیدهای است که برای تولید آن طی میشود. این فرآیندها اغلب شامل استخراج، تصفیه و تثبیت مواد مغذی به شکلی است که ممکن است از حالت طبیعی خود فاصله زیادی بگیرد. دکتر لیزا اوساگی-کلود، جراح ارتوپد، بیان میکند که این مکملها بر پایهی ایزولههای مصنوعی، پرکنندهها، پایدارکنندهها و میانبرهای تولیدی بنا شدهاند که اولویت آنها صرفاً تولید انبوه و کاهش هزینه است، نه حفظ یکپارچگی بیولوژیکی مواد. این رویکرد باعث میشود که حتی اگر ماده اصلی فعال در مکمل وجود داشته باشد، کیفیت و جذب آن بهینه نباشد.
چالشهای نظارتی و کیفیتی در صنعت مکملها
یکی از دلایل اصلی که امکان تولید و عرضه مکملهای با کیفیت پایین فراهم میشود، چارچوب نظارتی فعلی است. در بسیاری از کشورها، از جمله بریتانیا و اروپا، مکملها به عنوان "غذا" طبقهبندی میشوند، نه "مواد تغییردهنده فیزیولوژی بدن" یا مشابه داروها. این طبقهبندی، بار اثبات اثربخشی و کیفیت را از دوش تولیدکنندگان برمیدارد. بل بل امات (Belle Amatt)، درمانگر تغذیهای در W-Wellness، توضیح میدهد که اگرچه مواد اولیه تحت نظارت سازمانهای بهداشت مواد غذایی هستند، اما هیچ استاندارد حداقل کیفیتی برای قدرت، فرمولاسیون یا زیستفراهمی (bioavailability) وجود ندارد. این بدان معناست که محصولات با دوز پایین، فرمولاسیونهای حاوی مواد افزودنی غیرضروری (اگزسیپیانتها) و حتی مکملهای برند سوپرمارکتی که ممکن است تأثیر تغذیهای محدودی داشته باشند، همچنان به صورت قانونی به فروش میرسند.
دکتر مگان روسی نیز به این نکته اشاره میکند که بسیاری از افزودنیها که سالها پیش ایمنی آنها بررسی شده، ممکن است امروزه با توجه به دانش جدید ما درباره میکروبیوم روده، اثرات منفی داشته باشند. مطالعات نشان دادهاند که برخی از این افزودنیها میتوانند باعث التهاب در روده شوند. این وضعیت، مصرفکنندگان را در معرض خطر قرار میدهد؛ زیرا ممکن است هزینههای قابل توجهی صرف محصولاتی کنند که نه تنها مفید نیستند، بلکه بالقوه مضر نیز هستند. با توجه به اینکه مقررات فعلی عمدتاً بر ایمنی تمرکز دارند و نه اثربخشی، تشخیص مکملهای با کیفیت از موارد نامرغوب برای مصرفکننده دشوار میشود.
چه مکملهایی "فوق فرآوری شده" محسوب میشوند؟
دکتر لافینا دیاماندیس، پزشک عمومی و بنیانگذار Deia Health، سه نشانه کلیدی برای شناسایی مکملهای با کیفیت بالا را برمیشمرد: آزمایش توسط شخص ثالث (third-party testing)، فهرست مواد تشکیلدهنده کوتاه و شفاف، و شفافیت در مورد نحوه تأمین مواد اولیه. وجود این موارد نشاندهنده این است که محصول به طور مستقل برای خلوص و دقت بررسی شده است. مواد پرکننده، که برای افزایش حجم، تثبیت و افزایش ماندگاری مکملها استفاده میشوند، لزوماً مضر نیستند؛ برخی از آنها خنثی هستند و بدون ایجاد مشکلی از دستگاه گوارش عبور میکنند. با این حال، برخی دیگر میتوانند مشکلساز باشند. رنگهای مصنوعی، شیرینکنندهها، روغنهای هیدروژنه و مقادیر بالای الکل قندی (sugar alcohols) از جمله موادی هستند که باید به شدت از آنها اجتناب کرد.
کت چان (Kat Chan)، درمانگر تغذیهای، تأکید میکند که خود مکملها، حتی انواع با کیفیت، نوعی محصول فرآوری شده محسوب میشوند، زیرا مواد مغذی آنها استخراج، تصفیه و تثبیت شدهاند. این فرآوری به خودی خود بد نیست، بلکه میزان و نوع فرآوری، مواد افزودنی و دلیل اضافه شدن آنها (برای جذب بهتر، ثبات یا ایمنی) اهمیت دارد. به عنوان مثال، مکملهای جویدنی (Gummy supplements) اغلب حاوی قندهای افزوده، طعمدهندهها و شیرینکنندهها هستند که آنها را به شدت شبیه به غذاهای فوق فرآوری شده میکند و میتواند منجر به مصرف بیش از حد شود.
دکتر مگان روسی به مصرفکنندگان توصیه میکند که از مکملهای جویدنی اجتناب کنند، زیرا غالباً حاوی مواد افزودنی هستند که آنها را شبیه غذاهای فوق فرآوری شده میکند. همچنین، قیمتهای بسیار پایین برای محصولاتی که ادعاهای بزرگی دارند، یک پرچم قرمز محسوب میشود. اگر برچسب مواد تشکیلدهنده مبهم یا حاوی لیست طولانی از مواد شیمیایی ناشناس است، باید با احتیاط بیشتری به آن نگاه کرد. به طور کلی، برای اطمینان از کیفیت و اثربخشی مکملها، همانند مواد غذایی، باید برچسبها را با دقت خواند، دوز را بررسی کرد و به دنبال تأییدیههای شخص ثالث بود.
ارزیابی تأثیر
تحلیل تأثیر
رواج روزافزون مکملهای غذایی، اگرچه با هدف بهبود سلامتی صورت میگیرد، اما چالشهای جدی در زمینه نظارت و کیفیت را به همراه دارد. عدم شفافیت در برچسبگذاری، استفاده از مواد افزودنی نامناسب و چارچوبهای نظارتی ناکافی، مصرفکنندگان را در معرض خطر انتخاب محصولات بیاثر یا حتی مضر قرار میدهد. این وضعیت، نیاز به افزایش آگاهی عمومی و فشار بر نهادهای نظارتی برای وضع قوانین سختگیرانهتر در مورد تولید و عرضه مکملها را برجسته میسازد. تا زمانی که این بهبودها حاصل نشود، مصرفکنندگان باید با دقت بیشتری نسبت به انتخاب و مصرف مکملها اقدام کنند و از منابع معتبر و محصولات با استانداردهای کیفی بالا بهره ببرند.
