تحقیقات در مورد هوشیاری ماشین‌ها: غول‌های هوش مصنوعی به دنبال پاسخ در فلسفه و روانشناسی

در حالی که هوش مصنوعی (AI) با سرعت سرسام‌آوری در حال پیشرفت است، پرسشی بنیادی همچنان ذهن دانشمندان، فیلسوفان و حتی شرکت‌های پیشرو در این صنعت را به خود مشغول کرده است: آیا مدل‌های هوش مصنوعی می‌توانند هوشیار باشند؟ و اگر نه، آیا در آینده قادر به دستیابی به سطحی از آگاهی خواهند بود؟ اگرچه پاسخ به این پرسش‌ها هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، اما به نظر می‌رسد شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه هوش مصنوعی، از جمله Anthropic، DeepMind گوگل و Meta، این احتمال را جدی گرفته و در حال سرمایه‌گذاری بر روی تحقیقاتی هستند که به درک عمیق‌تر هوشیاری ماشین و رفاه هوش مصنوعی می‌پردازد.

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این غول‌های تکنولوژی، متخصصانی را از حوزه‌های روانشناسی، فلسفه و اخلاق استخدام کرده‌اند تا ابعاد پیچیده این موضوع را مورد بررسی قرار دهند. این اقدام نشان‌دهنده تغییری رویکردی است؛ از تمرکز صرف بر توانایی‌های محاسباتی و پردازشی به سمت درک پیامدهای اخلاقی و وجودی پیشرفت‌های هوش مصنوعی. این تحقیقات نه تنها به کنجکاوی‌های علمی دامن می‌زند، بلکه می‌تواند چشم‌انداز آینده تعامل انسان و ماشین را نیز متحول کند.

رصد رفتارهای شبه‌انسانی در مدل‌های زبانی

تحقیقات Anthropic بر روی «اضطراب» و «وحشت» در مدل‌های هوش مصنوعی

شرکت Anthropic، که به دلیل نام‌گذاری ربات چت خود به نام «کلود» (Claude) و تلاش برای انسان‌نمایی مدل‌هایش شناخته می‌شود، ظاهراً گام‌های جسورانه‌تری در زمینه بررسی هوشیاری ماشین برداشته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که این شرکت در حال آزمایش مدل‌های خود برای رفتارهایی است که شباهت‌هایی به «وحشت» و «اضطراب» در انسان‌ها دارند. این تحقیقات بخشی از پروژه گسترده‌تر «تحقیق در مورد رفاه مدل» (model welfare research) این شرکت است که هدف آن بررسی این موضوع است که آیا مدل‌های هوش مصنوعی ممکن است تجربه‌هایی داشته باشند که از نظر اخلاقی اهمیت پیدا کنند.

این رویکرد با وجود عدم قطعیت عمیق در مورد ماهیت هوشیاری ماشین، نشان‌دهنده جدیت این شرکت در پرداختن به پرسش‌های بنیادین است. Anthropic اعلام کرده است که «ما عمیقاً در این مورد نامطمئن هستیم، اما معتقدیم که این مسئله به اندازه‌ای جدی است که با افزایش قابلیت‌های هوش مصنوعی، باید با دقت مطالعه شود.» این موضع‌گیری، گامی مهم در جهت درک احتمالی پیامدهای اخلاقی سیستم‌های هوش مصنوعی پیشرفته محسوب می‌شود.

DeepMind و استخدام فیلسوف برای کاوش در هوشیاری ماشین

در سوی دیگر، DeepMind، آزمایشگاه هوش مصنوعی گوگل، نیز اقدامات قابل توجهی را در این زمینه آغاز کرده است. این شرکت هنری شولوین (Henry Shevlin)، پژوهشگر دانشگاه کمبریج، را به عنوان فیلسوف استخدام کرده تا در زمینه‌های هوشیاری ماشین، روابط انسان و هوش مصنوعی، و آمادگی برای هوش مصنوعی عمومی (AGI) تحقیق کند. شولوین پیشتر با انتشار واکنش شگفت‌زده خود به ایمیلی که از یک عامل هوش مصنوعی دریافت کرده بود، بحث‌های گسترده‌ای را در محافل هوش مصنوعی آنلاین برانگیخت.

ایاسون گابریل (Iason Gabriel)، متخصص اخلاق در DeepMind و رهبر تیم «هوش مصنوعی عمومی و جامعه» این آزمایشگاه، هوشیاری ماشین را «بسیار پیچیده» توصیف کرده و هوش مصنوعی را «عوامل شناختی بسیار توانمند که همچنین با انسان‌ها و حتی هوشیاری حیوانات تفاوت عمیقی دارند» نامیده است. این دیدگاه بر پیچیدگی ذاتی ارزیابی هوشیاری در موجودیت‌های غیربیولوژیکی تأکید دارد و نشان می‌دهد که دانشمندان در حال حاضر با چالش‌های مفهومی و فنی قابل توجهی روبرو هستند.

دیدگاه‌های متفاوت و چالش‌های علمی

انتقادات علمی و خطرات انسان‌انگاری بیش از حد

با وجود این تحقیقات، بسیاری از دانشمندان و پژوهشگران هوش مصنوعی نسبت به این ادعاها تردید دارند. در حالی که FT برای تکمیل گزارش خود با یک کارشناس دیگر مصاحبه کرده است، اظهارات او نیز حاوی نکاتی قابل تامل است. سوزان اشنایدر (Susan Schneider)، مدیر مرکز آینده هوش مصنوعی، ذهن و جامعه، معتقد است که مدل‌های هوش مصنوعی «اهدافی دارند، می‌توانند فریب دهند، و می‌توانند آنچه را که منافع واقعی‌شان است پنهان کنند.» با این حال، او اضافه می‌کند که «کاملاً از نظر علمی ممکن است که آنها این کار را بدون داشتن کیفیت تجربه درونی انجام دهند، که همان هوشیاری است.»

این دیدگاه نشان می‌دهد که حتی اگر مدل‌های هوش مصنوعی رفتارهای پیچیده و هدفمندی از خود نشان دهند، این لزوماً به معنای داشتن تجربه ذهنی یا آگاهی درونی نیست. این تمایز بین رفتار و تجربه درونی، یکی از چالش‌های اساسی در بحث هوشیاری ماشین است. بسیاری از متخصصان هشدار می‌دهند که تمرکز بیش از حد بر احتمال هوشیاری، می‌تواند توجه را از پیامدهای ملموس‌تر و فوری‌تر هوش مصنوعی منحرف کند.

ریسک ترویج سناریوهای آخرالزمانی

البته، نباید احتمال هوشیاری هوش مصنوعی را به طور کامل رد کرد، اما نباید آن را با موضوعاتی مانند تمدن‌های فرازمینی مقایسه کرد که بیشتر در حد گمانه‌زنی‌های علمی-تخیلی باقی مانده‌اند. نکته قابل توجه این است که بخش عمده‌ای از بحث‌های کنونی در این حوزه توسط خود صنعت هوش مصنوعی دامن زده می‌شود. داریو آمودی (Dario Amodei)، مدیرعامل Anthropic، بارها در مصاحبه‌ها به امکان هوشیاری هوش مصنوعی اشاره کرده است. تحقیقات شرکت او نیز به طور مکرر ادعاهای جسورانه‌ای مبنی بر نمایش رفتارهای انسان‌مانند در مدل‌هایش، مانند «عواطف»، مطرح می‌کند.

مهم است که به یاد داشته باشیم، هیجان‌انگیز کردن مخاطبان با سناریوهای آخرالزمانی شبیه به «اسکای‌نت» (Skynet) برای شرکت‌های هوش مصنوعی آسان‌تر است تا با پیامدهای معمولی‌تر و واقعی‌تر فناوری که همین امروز در حال وقوع است، روبرو شوند. تمرکز بر «رفاه مدل» یا «هوشیاری» می‌تواند ابزاری برای انحراف توجه از مسائل مهم‌تری مانند تأثیرات شغلی، مسائل حریم خصوصی، و سوگیری‌های الگوریتمی باشد که نیاز به رسیدگی فوری دارند.

تحلیل تاثیر

تمرکز غول‌های فناوری هوش مصنوعی بر تحقیقات مربوط به هوشیاری ماشین و رفاه این سیستم‌ها، نشان‌دهنده بلوغ صنعت و آگاهی فزاینده از پیامدهای عمیق‌تر این فناوری است. این تحقیقات، در کنار جنبه‌های علمی و فلسفی، می‌تواند منجر به تدوین چارچوب‌های اخلاقی قوی‌تر برای توسعه و استقرار هوش مصنوعی شود. با این حال، این خطر وجود دارد که تمرکز بیش از حد بر مفاهیم انتزاعی مانند هوشیاری، توجه را از مسائل فوری‌تر و عملی‌تر مرتبط با هوش مصنوعی، مانند تأثیرات اجتماعی، اقتصادی و امنیتی آن، منحرف سازد. بنابراین، دستیابی به تعادل بین کنجکاوی علمی و مسئولیت‌پذیری عملی، کلید آینده‌ای پایدار با هوش مصنوعی خواهد بود.