مشخصات فنی و انواع قطعات و اتصالات شیرآلات
انواع قطعات اصلی شیرآلات
شیرآلات صنعتی و خانگی از مجموعهای از قطعات مجزا تشکیل شدهاند که هر یک وظیفه خاصی را بر عهده دارند. این قطعات شامل بدنه (Body) که چارچوب اصلی شیر است، ساقه (Stem) که وظیفه انتقال حرکت از عملگر به دیسک را دارد، دیسک یا توپی (Disc/Ball) که وظیفه باز و بستن جریان را بر عهده دارد، بونت (Bonnet) که قسمت بالایی بدنه را میپوشاند و محفظه ساقه را تشکیل میدهد، و نشیمنگاه (Seat) که محل آببندی دیسک است، میشوند. علاوه بر این، قطعات جانبی مانند واشرها (Gaskets)، اورینگها (O-rings) و پکینگها (Packings) برای آببندی مطمئن و جلوگیری از نشت سیال در نقاط مختلف شیر ضروری هستند.
جنس قطعات و متریال ساخت
انتخاب جنس مناسب برای قطعات و اتصالات شیرآلات بستگی زیادی به نوع سیال، دمای کاری، فشار سیستم و محیط عملیاتی دارد. متداولترین مواد مورد استفاده عبارتند از:
- فولاد ضد زنگ (Stainless Steel): برای کاربردهای با خورندگی بالا و دماهای متفاوت، به دلیل مقاومت عالی در برابر خوردگی و استحکام مکانیکی. انواع 304 و 316 رایج هستند.
- برنج (Brass): برای کاربردهای عمومی آب و گاز با فشار و دمای متوسط، به دلیل مقاومت خوب در برابر خوردگی و قابلیت ماشینکاری بالا.
- چدن (Cast Iron): برای شیرآلات بزرگتر در سیستمهای آب و فاضلاب، به دلیل مقرون به صرفه بودن و استحکام مناسب در برابر فشار متوسط.
- پیویسی (PVC) و سیپیویسی (CPVC): برای سیستمهای انتقال آب سرد و گرم با فشار پایین و مقاومت در برابر مواد شیمیایی خاص.
- پلیمرها و الاستومرها: مانند PTFE، EPDM، NBR برای واشرها، اورینگها و نشیمنگاهها به منظور آببندی و مقاومت در برابر سیالات مختلف.
هر یک از این مواد دارای ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی منحصربهفردی هستند که باید با شرایط عملیاتی سیستم همخوانی داشته باشند تا از عمر مفید و عملکرد صحیح قطعات اطمینان حاصل شود.
انواع اتصالات رایج
اتصالات شیرآلات نقش حیاتی در اتصال شیر به خط لوله و سایر تجهیزات دارند. نوع اتصال باید با استاندارد لوله کشی و نیازهای سیستم سازگار باشد:
- اتصالات رزوهای (Threaded Connections): رایج در سیستمهای با ابعاد کوچک و متوسط، به ویژه در کاربردهای خانگی و صنعتی سبک. استانداردهای NPT، BSPP و BSPT از متداولترین انواع رزوه هستند.
- اتصالات فلنجی (Flanged Connections): برای شیرآلات با ابعاد بزرگتر و در کاربردهای صنعتی سنگین که نیاز به جداسازی آسان برای تعمیر و نگهداری وجود دارد. فلنجها بر اساس استانداردهایی مانند ANSI B16.5، DIN و BS طراحی میشوند.
- اتصالات جوشی (Welded Connections): شامل جوش سوکتی (Socket-Weld) و جوش لب به لب (Butt-Weld). این اتصالات برای کاربردهایی که نیاز به آببندی دائمی و مقاومت بالا در برابر فشار و دما وجود دارد، مناسب هستند و نشتی را به حداقل میرسانند.
- اتصالات فشاری (Compression Fittings): عمدتاً برای لولههای کوچک و خطوط ابزار دقیق استفاده میشوند و بدون نیاز به جوشکاری یا رزوه، اتصال محکمی را فراهم میکنند.
انتخاب صحیح قطعات و اتصالات شیرآلات نه تنها بر عملکرد سیستم تأثیر میگذارد، بلکه میتواند هزینههای نگهداری را کاهش داده و ایمنی عملیاتی را افزایش دهد. همواره توصیه میشود از قطعاتی استفاده شود که مطابق با استانداردهای بینالمللی و با کیفیت بالا تولید شدهاند.