مشخصات فنی حدیده دستی
متریال ساخت و پوششهای سطحی
حدیدهها و قلاویزهای دستی عمدتاً از فولادهای پرسرعت (HSS) با آلیاژهای مختلف تولید میشوند. HSS به دلیل ترکیبی از سختی بالا، مقاومت به سایش و چقرمگی، متریال استانداردی برای ابزارهای برشی محسوب میشود. برای کاربردهای سنگینتر و برش متریالهای سختتر نظیر فولادهای آلیاژی، فولاد ضد زنگ، یا چدنهای سخت، از فولادهای پرسرعت کبالتدار (HSS-E) استفاده میشود. افزودن کبالت به HSS مقاومت ابزار در برابر حرارت و سایش در دماهای بالا را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
علاوه بر متریال پایه، پوششهای سطحی نقش حیاتی در بهبود عملکرد و افزایش طول عمر ابزار دارند. پوشش TiN (نیترید تیتانیوم) با ایجاد یک لایه بسیار سخت، مقاومت به سایش و اصطکاک را کاهش داده و به عمر ابزار میافزاید. پوششهای پیشرفتهتر مانند TiCN (کربنیترید تیتانیوم) یا TiAlN (آلومینیوم نیترید تیتانیوم) نیز برای افزایش سختی سطح، مقاومت در برابر حرارت و کاهش چسبندگی برادهها به ابزار، در شرایط برش با سرعت بالا و متریالهای چسبنده کاربرد دارند. این پوششها به ابزار این امکان را میدهند که با سرعت برش بالاتر و بدون تخریب سریع، کار کند.
انواع رزوه و استانداردهای متداول
حدیده و قلاویزها بر اساس نوع رزوهای که ایجاد میکنند به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هر کدام استانداردها و کاربردهای خاص خود را دارند:
رزوه متریک (Metric Thread)
این استاندارد جهانی و بسیار رایج است که با نماد M و سپس قطر اسمی و گام رزوه (بر حسب میلیمتر) مشخص میشود، مانند M10x1.5. رزوه متریک دارای زاویه پروفیل 60 درجه بوده و در طیف وسیعی از صنایع مورد استفاده قرار میگیرد. انتخاب حدیده و قلاویز متریک مناسب نیازمند دقت در مطابقت قطر و گام با استاندارد مورد نظر است.
رزوه اینچی (Imperial/Unified Thread)
استانداردهای اینچی شامل UNC (Unified National Coarse) برای رزوههای درشت و UNF (Unified National Fine) برای رزوههای ظریف هستند. مشخصات آنها شامل قطر اسمی (اغلب به اینچ) و تعداد دنده در هر اینچ است، مانند 1/4-20 UNC. زاویه پروفیل این رزوه نیز 60 درجه است و در صنایع آمریکایی و کانادایی کاربرد فراوان دارد.
رزوه لوله (Pipe Thread)
رزوههای لوله برای ایجاد اتصالات آببند در لولهها و شیرآلات طراحی شدهاند. دو نوع اصلی شامل NPT (National Pipe Taper) و BSP (British Standard Pipe) هستند. NPT دارای پروفیل مخروطی 60 درجه است که آببندی را بدون نیاز به مواد آببندی اضافی فراهم میکند. BSP نیز به دو نوع موازی (BSPP) با پروفیل 55 درجه و مخروطی (BSPT) با پروفیل 55 درجه تقسیم میشود. BSPP برای آببندی نیاز به واشر یا آببند دارد، در حالی که BSPT به دلیل مخروطی بودن میتواند خود آببند باشد.
نکات مهم در استفاده و نگهداری
برای اطمینان از عملکرد بهینه و افزایش طول عمر حدیده دستی، رعایت نکات کلیدی در استفاده و نگهداری ضروری است. همواره باید قطر سوراخ اولیه برای قلاویزکاری یا قطر میله برای حدیدهکاری با دقت و بر اساس جداول استاندارد انتخاب شود. استفاده از روغن برش یا سیال خنککننده مناسب برای کاهش اصطکاک، دفع حرارت و بهبود کیفیت سطح رزوه الزامی است. این کار همچنین از چسبیدن برادهها و شکستگی ابزار جلوگیری میکند.
پس از هر بار استفاده، ابزارها باید به دقت تمیز شده و از هرگونه براده یا آلودگی پاک شوند. نگهداری در محیطی خشک و عاری از رطوبت برای جلوگیری از زنگزدگی و خوردگی، طول عمر ابزار را تضمین میکند. همچنین، بررسی دورهای لبههای برش برای اطمینان از تیزی و عدم وجود آسیبدیدگی، برای حفظ دقت و کیفیت رزوه کاری بسیار مهم است. استفاده از دستههای حدیده و قلاویز مناسب که امکان اعمال نیروی یکنواخت و کنترل شده را فراهم میکنند، در دستیابی به رزوههای دقیق و استاندارد نقش بسزایی دارد.