جزئیات فنی لوازم جانبی تلسکوپ
چشمیها Eyepieces
چشمیها اجزای کلیدی برای مشاهده تصویر بزرگنمایی شده توسط تلسکوپ هستند. بزرگنمایی کلی تلسکوپ با تقسیم فاصله کانونی تلسکوپ بر فاصله کانونی چشمی محاسبه میشود. کیفیت ساخت و طراحی اپتیکی چشمیها تأثیر مستقیمی بر وضوح، کنتراست و میدان دید دارد.
انواع چشمی
انواع مختلفی از چشمیها با طراحیهای اپتیکی متفاوت وجود دارند که هر یک برای کاربردهای خاصی بهینه شدهاند:
- پلسل (Plössl): رایجترین نوع، میدان دید متوسط (حدود 50 درجه)، کنتراست خوب، مناسب برای رصدهای عمومی.
- اورتوسکوپیک (Orthoscopic): میدان دید محدود (حدود 40-45 درجه)، کنتراست و وضوح بالا، ایدهآل برای رصد سیارات و ماه.
- کیوتنر (Kellner): طراحی ساده و اقتصادی، میدان دید متوسط، مناسب برای مبتدیان.
- با زاویه دید عریض (Wide-angle): شامل طرحهایی مانند Erfle, Nagler, Explore Scientific. میدان دید بسیار وسیع (60 تا 100+ درجه) را فراهم میکنند که برای رصد اجرام اعماق آسمان و تجربه رصد فراگیر مناسب است.
پارامترهای فنی چشمی
- فاصله کانونی (Focal Length): بر حسب میلیمتر بیان میشود و تعیین کننده بزرگنمایی است.
- میدان دید ظاهری (Apparent Field of View AFoV): زاویهای که تصویر درون چشمی را پوشش میدهد، بر حسب درجه.
- راحتی چشم (Eye Relief): فاصله بین آخرین لنز چشمی و چشم کاربر که برای مشاهده کامل میدان دید لازم است. برای افرادی که از عینک استفاده میکنند، راحتی چشم بیشتر (بالاتر از 15 میلیمتر) ترجیح داده میشود.
- اندازه دهانه (Barrel Size): استانداردهای رایج 1.25 اینچ (31.7 میلیمتر) و 2 اینچ (50.8 میلیمتر) هستند.
عدسی بارلو Barlow Lenses
عدسی بارلو یک عدسی واگرا است که در مسیر نوری تلسکوپ قرار میگیرد و فاصله کانونی مؤثر تلسکوپ را افزایش میدهد. این امر منجر به دو یا سه برابر شدن بزرگنمایی هر چشمی متصل به آن میشود، بدون نیاز به چشمیهای با فاصله کانونی بسیار کوتاه. بارلوها معمولاً در بزرگنماییهای 2x یا 3x موجود هستند و میتوانند برای رصد سیارات با جزئیات بیشتر یا عکاسی نجومی سیارهای مفید باشند.
فیلترهای رصدی Astronomical Filters
فیلترها ابزارهای جانبی مهمی هستند که با جذب یا عبور دادن طول موجهای خاص نور، کنتراست را افزایش داده و جزئیات اجرام سماوی را برجستهتر میکنند.
انواع فیلترها
- فیلترهای ماه و سیارهای (Lunar & Planetary Filters): این فیلترها معمولاً رنگی هستند (مانند آبی، سبز، قرمز) و برای کاهش خیرگی ماه، افزایش کنتراست جزئیات سیارات و بهبود دید در شرایط خاص نوری به کار میروند.
- فیلترهای اعماق آسمان (Deep-Sky Filters): این دسته شامل فیلترهای کاهش آلودگی نوری (LP)، فیلترهای UHC (Ultra High Contrast)، OIII (Oxygen-III) و H-Beta میشوند. فیلترهای LP آلودگی نوری شهرها را کاهش میدهند، در حالی که فیلترهای UHC و OIII با عبور دادن نور ساطع شده از سحابیهای گسیلشی (مانند نور اکسیژن و هیدروژن)، کنتراست این اجرام را به شدت افزایش میدهند.
- فیلترهای خورشیدی (Solar Filters): این فیلترها برای مشاهده ایمن خورشید ضروری هستند. آنها 99.999% نور خورشید را مسدود کرده و فقط درصد کمی را برای رصد ایمن عبور میدهند. فیلترهای خورشید سفید برای مشاهده لکههای خورشیدی و گرانولاسیون استفاده میشوند، در حالی که فیلترهای H-alpha امکان مشاهده برجستگیها و شرارههای خورشیدی را فراهم میکنند.
جویندهها Finders
جویندهها ابزارهایی هستند که به تلسکوپ متصل میشوند و یافتن اجرام سماوی را در آسمان تسهیل میکنند. میدان دید وسیعتری نسبت به چشمی تلسکوپ دارند و به کاربر کمک میکنند تا تلسکوپ را به سمت هدف مورد نظر نشانه رود.
انواع جوینده
- جوینده اپتیکی (Optical Finders): یک تلسکوپ کوچک با بزرگنمایی کم (مانند 6x30 یا 9x50) که تصویر معکوس یا برعکس ارائه میدهد.
- جوینده نقطه قرمز (Red Dot Finders RDF): بزرگنمایی 1x دارد و یک نقطه قرمز کوچک را روی آسمان فرضی نمایش میدهد و نیازی به تراز دقیق ندارد.
- جوینده حلقوی (Telrad/Rigel Quickfinder): این جویندهها حلقههای متحدالمرکز نورانی را روی زمینه آسمان نمایش میدهند که برای ستارهیابی با نقشههای آسمان بسیار مفید هستند.
قطرنماها و آداپتورها Diagonals & Adapters
قطرنماها، یا آینههای مورب، برای تلسکوپهای شکستی و اشمیت-کاسگرین به منظور ایجاد زاویه دید راحتتر مورد استفاده قرار میگیرند و تصویر را به صورت راست در بالا/پایین اما چپ/راست معکوس نمایش میدهند.
آینه و منشور مورب
- آینه مورب (Mirror Diagonals): رایجترین نوع هستند و با پوششهای بازتابنده مختلفی (مانند آلومینیوم استاندارد یا دیالکتریک با بازتابندگی 99%) موجودند.
- منشور مورب (Prism Diagonals): برای رصد سیارات و ماه مناسبند زیرا پراکندگی نور کمتری دارند، اما ممکن است کمی انحراف رنگی ایجاد کنند.
آداپتورهای عکاسی
آداپتورهای عکاسی شامل حلقههای T-ring، آداپتورهای دوربین، و ریدیوسرهای فاصله کانونی (focal reducers) میشوند که امکان اتصال دوربینهای DSLR یا اختصاصی نجومی را به تلسکوپ فراهم میکنند و برای عکاسی نجومی حیاتی هستند.