راهنمای جامع شناخت و انتخاب سرپیچ و پایه لامپ
اهمیت و نقش پایه و سرپیچ لامپ در سیستم روشنایی
پایه و سرپیچ لامپ، بیش از یک نگهدارنده ساده، نقش کلیدی در ایمنی و کارایی سیستم روشنایی ایفا میکنند. این قطعات رابط بین لامپ و منبع تغذیه الکتریکی هستند و علاوه بر تامین اتصال مطمئن، باید از ایمنی کاربر در برابر خطرات الکتریکی نیز محافظت کنند. انتخاب صحیح سرپیچ، طول عمر لامپ و چراغ را تضمین کرده و از بروز مشکلاتی نظیر اتصال کوتاه، گرمای بیش از حد، یا حتی آتشسوزی جلوگیری مینماید.
انواع رایج سرپیچها بر اساس نوع پایه لامپ
- سرپیچهای ادیسونی (Edison Screw - E27, E14, E40): متداولترین نوع، دارای رزوه برای پیچاندن لامپ. E27 (قطر 27 میلیمتر) استاندارد برای لامپهای خانگی معمولی و E14 (قطر 14 میلیمتر) برای لامپهای شمعی و کوچکتر. E40 نیز برای لامپهای صنعتی و خیابانی بزرگتر استفاده میشود.
- سرپیچهای سوزنی (Bi-Pin - GU10, G9, G4, G5.3, G6.35): این سرپیچها دارای دو پین برای اتصال هستند و اغلب در لامپهای هالوژن، LEDهای نقطهای و دکوراتیو کاربرد دارند. GU10 با دو پین ضخیم و G9 با دو پین حلقهای از انواع پرکاربرد در نورپردازی مدرن هستند. G4 نیز برای لامپهای بسیار کوچکتر و ولتاژ پایین (معمولاً 12 ولت) استفاده میشود.
- سرپیچهای پیچی یا bayonet (B22): در برخی مناطق به ویژه انگلستان و استرالیا رایج است. لامپ با فشار دادن و چرخاندن در سرپیچ محکم میشود.
- سرپیچهای فلورسنت (G13 - برای لامپهای T8/T12، G5 - برای لامپهای T5): مخصوص لامپهای مهتابی و فلورسنت خطی.
جنس بدنه و مقاومت حرارتی
- سرامیک: مقاومت حرارتی بسیار بالایی دارد و برای لامپهای پرقدرت رشتهای و هالوژن که گرمای زیادی تولید میکنند، ایدهآل است. بسیار بادوام اما شکنندهتر از پلاستیک.
- باکالیت (Bakelite) یا PBT (Polybutylene Terephthalate): این مواد پلاستیکی مقاوم در برابر حرارت، رایجترین انتخاب برای سرپیچهای عمومی هستند. PBT مقاومت حرارتی بهتری نسبت به باکالیت دارد و اغلب برای لامپهای کممصرف و LED که گرمای کمتری تولید میکنند، کفایت میکند. این مواد عایق الکتریکی خوبی نیز محسوب میشوند.
- فلز: کمتر به عنوان بدنه اصلی استفاده میشود مگر در موارد خاص دکوراتیو یا صنعتی که با عایقبندی مناسب همراه باشد.
ایمنی و استانداردهای فنی
- ولتاژ و جریان نامی: هر سرپیچ برای تحمل حداکثر ولتاژ و جریان خاصی طراحی شده است. استفاده از لامپی با مشخصات بالاتر از توان سرپیچ، میتواند منجر به گرم شدن بیش از حد، ذوب شدن و خطر آتشسوزی شود.
- درجه حفاظت (IP Rating): برای سرپیچهایی که در محیطهای مرطوب (مانند حمام) یا فضای باز (مانند حیاط و باغ) استفاده میشوند، درجه حفاظت IP (Ingress Protection) اهمیت دارد. این درجه نشاندهنده میزان مقاومت سرپیچ در برابر نفوذ گرد و غبار و آب است.
- استانداردها: سرپیچهای باکیفیت باید دارای گواهینامههای استانداردی نظیر CE (اروپا)، RoHS (محدودیت مواد خطرناک)، VDE (آلمان)، UL (آمریکا) و در ایران، استاندارد ملی ISIRI باشند که نشاندهنده انطباق با مقررات ایمنی و کیفیت است.
کاربردها و ملاحظات نصب
- سرپیچ آویز: برای آویزان کردن لامپ از سقف یا پایه چراغ.
- سرپیچ روکار/توکار: برای نصب مستقیم روی سطح یا داخل حفرههای طراحی شده در سقف و دیوار.
- سرپیچ دکوراتیو: علاوه بر عملکرد، زیبایی نیز در طراحی آنها اهمیت دارد و اغلب از مواد و اشکال خاصی ساخته میشوند.
- نصب صحیح: اطمینان از اتصال صحیح سیمها به ترمینالهای سرپیچ و محکم بودن آن در جای خود، برای جلوگیری از شل شدن اتصالات و بروز خطرات ضروری است.