آرتروز، فرسودگی مفاصل که بیش از یک ششم جمعیت بالای ۳۰ سال را درگیر میکند، سالهاست که درمان قطعی نداشته و گزینهها به جراحیهای سنگین یا تسکین درد محدود شده است. اما اکنون، سازمان پروژههای تحقیقاتی پیشرفته سلامت آمریکا (ARPA-H) با اختصاص میلیونها دلار به طرحهایی برای یافتن درمان این بیماری، کورسوی امیدی در دل بیماران روشن کرده است. یکی از پیشرفتهترین این ابتکارات، پروژه NITRO (نوآوریهای نوین برای بازسازی بافت در آرتروز) نام دارد که در دانشگاه کلرادو بولدر با تمرکز بر توسعه یک روش درمانی تجربی هدایت میشود. این روش پتانسیل ترمیم آسیبهای مفصلی را در عرض چند هفته از طریق یک تزریق ساده نوید میدهد.
آرتروز با از بین رفتن تدریجی غضروف، بافتی که از برخورد استخوانها با یکدیگر جلوگیری میکند، مشخص میشود. این تخریب با گذشت زمان نه تنها منجر به درد و التهاب میشود، بلکه تغییر شکل مفاصل و کاهش تحرک را نیز به همراه دارد. این بیماری شایعترین نوع آرتریت در ایالات متحده و یکی از دلایل اصلی ناتوانی در سراسر جهان است که میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار داده است.
رویکردی نوین برای خودترمیمی مفاصل
تیم تحقیقاتی دانشگاه کلرادو به رهبری استفانی برایانت، مهندس biomedical، رویکردی کاملاً متفاوت را پیشنهاد کردهاند: «هدف ما صرفاً درمان درد و توقف پیشرفت بیماری نیست، بلکه ریشهکن کردن آن است.» این نوآوری بر پایه بهرهگیری از توانایی طبیعی بدن برای بازسازی خود استوار است. دانشمندان کلرادو به جای معرفی بافتهای مصنوعی یا پروتز، سیستمی را طراحی کردهاند که سلولهای خود بدن را برای ترمیم آسیب فرا میخواند.
یکی از استراتژیهای این تیم، شامل یک تزریق واحد است که با استفاده از یک سیستم حامل ذرات، دارو را به صورت کنترلشده آزاد میکند. این سیستم امکان رساندن دوزهای پایین دارو را در طول ماهها به طور مستقیم به مفصل آسیبدیده فراهم میآورد و فرآیندهای ترمیم را تحریک میکند.
استراتژی دوم که برای موارد پیشرفتهتر طراحی شده، شامل مجموعهای از مواد زیستی و پروتئینها است که از طریق روشهای کمتهاجمی قابل اعمال هستند. این مواد پس از ورود به بدن، جامد شده و به عنوان یک داربست عمل میکنند و سلولهای پیشساز را جذب کرده و نواحی آسیبدیده غضروف یا استخوان را پر کرده و بازسازی میکنند. هر دو رویکرد مشترکاً به دنبال تبدیل مفصل بیمار به محیطی مساعد برای بازسازی طبیعی هستند.
نتایج امیدوارکننده در مطالعات اولیه
نتایج حاصل از مطالعات حیوانی بسیار دلگرمکننده بوده است. مفاصل تحت درمان ظرف مدت چهار تا هشت هفته به وضعیت سالم خود بازگشتند. حتی در موارد آسیب شدیدتر، محققان شاهد بازسازی کامل بافت آسیبدیده بودند. برایانت اظهار داشت: «ما توانستیم ظرف دو سال، ایدهای بلندپروازانه را به مرحله توسعه این درمانها و اثبات توانایی آنها در معکوس کردن آرتروز در حیوانات برسانیم.»
آزمایشهای اضافی با سلولهای انسانی که از بیماران تحت جراحی تعویض مفصل به دست آمده بود نیز اثرات ترمیمی قابل توجهی را نشان داد که این امر پتانسیل کاربرد این رویکرد را در انسانها تقویت میکند.
با این حال، تأکید بر این نکته ضروری است که این نتایج هنوز در کارآزماییهای بالینی اعتبارسنجی نشدهاند. محققان قصد دارند یافتههای خود را در اواخر سال جاری در یک مجله علمی منتشر کنند و همچنین استارتاپی به نام Renovare Therapeutics را برای آغاز فرآیند تجاریسازی تأسیس کردهاند. گام بعدی در آزمایشگاه، گسترش مطالعات حیوانی و تحلیل جنبههای کلیدی مانند سمیت و ایمنی خواهد بود. در صورت پیشرفت طبق برنامه، کارآزماییهای بالینی انسانی ممکن است حدود ۱۸ ماه دیگر آغاز شوند.
تحلیل تأثیرگذاری
پروژه NITRO و ابتکارات دانشگاه کلرادو بولدر، پتانسیل ایجاد تحولی عظیم در درمان آرتروز را دارند. دستیابی به درمانی که بتواند آسیبهای ساختاری مفاصل را به جای مدیریت علائم، ترمیم کند، میتواند کیفیت زندگی میلیونها نفر را به طور چشمگیری بهبود بخشد و بار سنگین اقتصادی ناشی از جراحیهای پرهزینه و مراقبتهای طولانیمدت را کاهش دهد. موفقیت این رویکرد در کارآزماییهای بالینی میتواند فصل جدیدی را در پزشکی بازساختی و ارتوپدی رقم بزند.
