ناسا در حال بازنگری اساسی در برنامه فضایی آرتمیس خود است که هدف آن بازگرداندن انسان به ماه است. این تغییرات شامل کنار گذاشتن مرحله بالایی موشک SLS (Space Launch System) با قابلیت پرتاب سنگینتر و جایگزینی آن با یک مرحله تجاری استاندارد است. این تصمیم که برای مأموریت آرتمیس IV حیاتی است، نیاز به توسعه یک مرحله بالایی جدید برای موشک SLS دارد. پیش از این، از یک مرحله بالایی اصلاحشده از خانواده موشکهای Delta IV که توسط United Launch Alliance (ULA) ساخته شده بود، استفاده میشد. با این حال، خط تولید این موشکها متوقف شده و ناسا تنها دو مرحله بالایی از این نوع در اختیار دارد. با لغو مرحله بالایی اکتشافی (Exploration Upper Stage)، ناسا ناچار است یک مرحله بالایی جدید را به صورت تجاری تهیه کند. مقامات ناسا اعلام کردهاند که به دنبال یک مرحله بالایی «استاندارد» خواهند بود. همانطور که پیشتر نیز گزارش شده بود، محتملترین جایگزین، مرحله بالایی Centaur V است که در حال حاضر بر روی موشکهای Vulcan مورد استفاده قرار میگیرد. این تغییرات نشاندهنده رویکردی انعطافپذیرتر و اقتصادیتر در اجرای برنامههای بلندپروازانه ناسا برای اکتشاف ماه است.
این تحولات سوالات مهمی را در مورد اجزای دیگر برنامه آرتمیس، از جمله دروازه قمری (Lunar Gateway) و زیرساختهای پرتاب، ایجاد کرده است. توسعه برج پرتاب بزرگتر برای پشتیبانی از نسخه Block 1B موشک SLS که قرار بود قادر به پرتاب مراحل بالایی قدرتمندتر باشد، با هزینههای سرسامآور و تاخیرهای متعدد روبرو بوده است. اکنون این پرسش مطرح است که آیا این برج پرتاب عظیم و پرهزینه، که توسعه آن به نظر میرسد با چالشهای فراوانی همراه بوده، کنار گذاشته خواهد شد یا مورد استفاده مجدد قرار خواهد گرفت. مقامات ناسا هنوز به طور شفاف در این مورد اظهار نظر نکردهاند، اما این ابهام به پیچیدگیهای اجرای برنامههای فضایی عظیم میافزاید.
بازنگری در دروازه قمری و پیامدهای آن
ابهام در آینده دروازه قمری
یکی از جنبههای کلیدی که پس از این اعلامیه ابهام برانگیز باقی ماند، سرنوشت دروازه قمری (Lunar Gateway) بود. این ایستگاه فضایی که در مداری بالا به دور ماه قرار خواهد گرفت، قرار است نقش مهمی در استراتژی بلندمدت ناسا برای حضور پایدار در ماه ایفا کند. در حال حاضر، ساخت اجزای اصلی این ایستگاه فضایی در جریان است. با این حال، لغو مرحله بالایی اکتشافی، که قرار بود وظیفه پرتاب محمولههای سنگینتر از جمله بخشهایی از دروازه قمری و فضاپیمای اوریون را بر عهده داشته باشد، آینده این پروژه را با تردیدهایی مواجه کرده است. این تغییرات باعث شده تا برنامه ناسا برای پرتاب ماژولهای دروازه قمری با موشک SLS دچار تغییر شود و حتی برخی از این ماژولها ممکن است با موشکهای دیگری مانند Falcon Heavy پرتاب شوند.
یک مقام ارشد ناسا در این خصوص اظهار داشت: «بحث کلی در مورد پایگاه ماه و دروازه قمری در حال حاضر مطرح نیست. اطمینان میدهم که در هفتههای آینده در مورد پایگاه ماه صحبت خواهیم کرد. اما نباید بیش از حد به این موضوع پرداخته شود، زیرا ما از قبل برخی از ماژولهای دروازه قمری را با فالکون هوی (Falcon Heavy) در برنامه خود گنجانده بودیم. پیامدهای استانداردسازی SLS و افزایش نرخ پرتاب، مربوط به توانایی بازگشت به ماه است. فکر نمیکنیم لزوماً نیاز به حدس و گمان زیاد در مورد پیامدهای بعدی آن باشد.» این گفتهها نشان میدهد که ناسا در حال بررسی گزینههای مختلف برای اطمینان از موفقیت برنامه آرتمیس است.
تاثیر بر استراتژی بلندمدت اکتشافات فضایی
این تغییرات ناگهانی در برنامه موشکی SLS و پیامدهای آن بر دروازه قمری، نشاندهنده یک بازنگری استراتژیک در رویکرد ناسا به اکتشافات ماه است. با لغو مرحله بالایی اکتشافی، ناسا به دنبال راهکارهایی برای کاهش هزینهها و افزایش قابلیت اطمینان پرتابها است. استفاده از مراحل بالایی استاندارد و تجاری که توسط بخش خصوصی توسعه یافتهاند، میتواند به این اهداف کمک کند. این رویکرد همچنین با فلسفه گستردهتر ناسا مبنی بر تشویق نوآوری در بخش خصوصی و کاهش اتکا به سیستمهای اختصاصی گرانقیمت همسو است. با این حال، این تغییرات ممکن است بر زمانبندی توسعه دروازه قمری و در نهایت، اهداف بلندمدتتر ناسا برای ایجاد یک حضور پایدار در ماه و فراتر از آن تاثیر بگذارد.
مقامات ناسا بر این نکته تاکید دارند که تمرکز اصلی فعلی، بازگرداندن انسان به ماه است و سایر جزئیات در مراحل بعدی روشن خواهد شد. این انعطافپذیری در برنامه، اگرچه ممکن است باعث ایجاد سردرگمی اولیه شود، اما در نهایت میتواند به ناسا کمک کند تا برنامه آرتمیس را با موفقیت به سرانجام برساند. درک پیامدهای کامل این تغییرات نیازمند زمان و مشاهده تحولات آتی در برنامههای ناسا خواهد بود.
توسعه برج پرتاب و چالشهای آن
یکی دیگر از چالشهای مهم پیش روی ناسا، برج پرتاب بزرگی است که برای پشتیبانی از نسخه Block 1B موشک SLS در نظر گرفته شده بود. توسعه این برج که با هدف پرتاب مراحل بالایی قدرتمندتر و محمولههای سنگینتر طراحی شده بود، با مشکلات عدیدهای از جمله افزایش شدید هزینهها و تاخیرهای طولانی مواجه شد. هزینه اولیه این پروژه از ۳۸۳ میلیون دلار به ۱.۸ میلیارد دلار افزایش یافت. اکنون این سوال مطرح است که آیا ناسا این برج پرتاب را کنار خواهد گذاشت یا آن را برای اهداف دیگری مورد استفاده قرار خواهد داد. این وضعیت، نشاندهنده پیچیدگیهای لجستیکی و مهندسی در اجرای پروژههای فضایی در مقیاس بزرگ است.
مدیریت چنین پروژههایی نیازمند هماهنگی دقیق بین بخشهای مختلف و پیشبینی دقیق چالشهای احتمالی است. تاخیرها و افزایش هزینهها در پروژههای زیرساختی ناسا، از جمله برج پرتاب، میتواند بر برنامههای کلی اکتشافات فضایی تاثیرگذار باشد. ناسا اکنون باید با دقت ارزیابی کند که چگونه میتواند از سرمایهگذاریهای انجام شده در این زیرساختها، بهترین استفاده را ببرد و همزمان، برنامه آرتمیس را بدون وقفه پیش ببرد.
تحلیل تاثیر
تغییرات اخیر در برنامه آرتمیس ناسا، به ویژه در مورد مرحله بالایی موشک SLS و وضعیت دروازه قمری، نشاندهنده یک نقطه عطف مهم در استراتژی اکتشاف فضایی این سازمان است. کنار گذاشتن مرحله بالایی اکتشافی و روی آوردن به راهکارهای تجاری استاندارد، میتواند به کاهش هزینهها و افزایش نرخ پرتاب کمک کند، که این امر برای تحقق اهداف بلندمدت مانند ایجاد پایگاه دائمی در ماه و اعزام فضانوردان به مریخ ضروری است. با این حال، این تغییرات بدون چالش نخواهند بود و نیازمند مدیریت دقیق برای اطمینان از عدم تاثیر منفی بر برنامه کلی آرتمیس و اهداف علمی آن است. موفقیت این بازنگریها، به توانایی ناسا در هماهنگی با شرکای صنعتی و مدیریت موثر ریسکها بستگی دارد.
ابهام پیرامون دروازه قمری و برج پرتاب، ضرورت شفافسازی و برنامهریزی دقیقتر را برجسته میسازد. ناسا باید اطمینان حاصل کند که این تغییرات، اکتشافات علمی و اهداف بلندمدت فضایی بشر را به خطر نمیاندازد. آینده برنامه آرتمیس به چگونگی اجرای این تغییرات و مدیریت چالشهای پیش رو بستگی خواهد داشت.
