کنیل، رئیسجمهور کنیا، در هفتههای منتهی به تنشهای اخیر در خاورمیانه، خواستار خویشتنداری و گفتگو شده بود. او ضمن تأکید بر حمایت دیرینه کنیا از دیپلماسی چندجانبه و حقوق بینالملل، خواستار کاهش تنش شده بود. اکنون، او به صراحت نسبت به پیامدهای گسترده این درگیریها ابراز نگرانی کرده است.
ریاض، پایتخت عربستان سعودی، به همراه کشورهایی چون امارات متحده عربی، قطر، عراق، عمان، کویت و بحرین، شاهد حملاتی بوده است که دامنه درگیریها را در خاورمیانه گسترش داده است. درگیریهای منطقهای، تهدید جدی برای صلح و امنیت بینالمللی محسوب میشود. کنیا بر لزوم تعامل فوری ذینفعان متعدد برای کاهش تنش تأکید دارد.
تأثیرات اقتصادی درگیریهای خاورمیانه بر کنیا
کنیل در حالی این هشدارها را صادر کرده است که کشورش از نظر جغرافیایی از منطقه درگیری دور است، اما از نظر اقتصادی و اجتماعی پیوندهای قوی با خاورمیانه دارد. هزاران کنیایی در کشورهای این منطقه مشغول به کار هستند و روابط تجاری قابل توجهی میان کنیا و کشورهای خاورمیانه برقرار است. از این رو، بیثباتی در منطقه میتواند مستقیماً بر اقتصاد کنیا تأثیر بگذارد.
یکی از اولین نشانههای این تأثیر، افزایش قیمت سوخت است. وینسنت کیپنگنو، بازرگان لجستیک مستقر در نایروبی که محصولات زراعی خود را به بازارهای منطقه صادر میکند، اشاره کرده است که افزایش قیمت سوخت، هزینههای حملونقل، نگهداری در سردخانه و حملونقل هوایی محصولات صادراتی را به شدت افزایش میدهد. این موضوع مستقیماً بر سودآوری صادرکنندگان کنیایی و در نهایت، قیمت تمام شده کالا برای مصرفکنندگان تأثیر میگذارد.
نگرانی کارگران کنیایی در منطقه خلیج فارس
بیش از ۴۰۰ هزار کنیایی در کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر زندگی و کار میکنند. بسیاری از این افراد در بخشهای خدمات خانگی، ساختوساز، هتلداری و هوانوردی مشغول به کارند. منطقه خلیج فارس همچنین منبع مهمی برای حوالههای ارزی به کنیا محسوب میشود که سهم قابل توجهی در درآمد خانوارها و ذخایر ارزی این کشور دارد. با افزایش تنشها، نگرانی در میان خانوادههای کنیایی ساکن در این مناطق افزایش یافته است.
گزارشهای مربوط به بسته شدن حریم هوایی، تبادل موشک یا هشدارهای امنیتی در منطقه به سرعت در شبکههای اجتماعی و گروههای واتساپ کنیایی منتشر میشود. پیتر اوتیه نو، کارگر ساختمانی کنیایی مستقر در ریاض، عربستان سعودی، ابراز نگرانی کرده است که در صورت کاهش عملیات شرکتها یا اختلال در مسیرهای پروازی، امنیت شغلی و درآمد خانوادههایشان در کنیا به خطر خواهد افتاد. او میگوید: "ما هر روز اخبار را دنبال میکنیم، زیرا آنچه در اینجا اتفاق میافتد بر معیشت و امنیت ما تأثیر میگذارد."
آسیبپذیری انرژی و نگرانیهای سوخت
کنیل بخش عمدهای از محصولات نفتی خود را وارد میکند و قیمت جهانی نفت به بیثباتی در خاورمیانه، منطقهای که سهم قابل توجهی در تولید و حملونقل جهانی نفت دارد، بسیار حساس است. حتی اگر کنیا مستقیماً از مناطق درگیری واردات نداشته باشد، افزایش قیمتهای جهانی به سرعت میتواند به افزایش هزینههای حملونقل منجر شود. در سالهای اخیر، کنیا شاهد نوسانات قیمت سوخت به دلیل شوکهای جهانی، از جمله جنگ در اوکراین و اختلالات زنجیره تأمین بوده است. تشدید مداوم تنشها در خاورمیانه میتواند قیمت نفت خام بینالمللی را افزایش دهد و فشار بیشتری بر بررسیهای ماهانه قیمتگذاری توسط نهادهای نظارتی انرژی و نفت وارد کند.
افزایش هزینههای سوخت میتواند بر بخشهای متعددی از اقتصاد، از حملونقل و قیمت مواد غذایی گرفته تا تولید و تولید برق، تأثیر بگذارد. این افزایش هزینهها ممکن است منجر به تورم و کاهش قدرت خرید شهروندان شود.
فشار بر صادرات چای کنیایی
فراتر از حوزه انرژی، منطقه خلیج فارس بازار مهمی برای صادرات کنیا، از جمله چای، محصولات زراعی و سایر کالاهای کشاورزی است. خاورمیانه همچنین به عنوان یک قطب کلیدی برای تجارت جهانی عمل میکند و مسیرهای دریایی مهمی مانند دریای سرخ و تنگه هرمز نقش حیاتی در لجستیک دریایی ایفا میکنند. هرگونه اختلال در مسیرهای حملونقل میتواند هزینههای حمل بار را افزایش دهد یا تحویل را به تأخیر بیندازد و بر صادرکنندگان تأثیر بگذارد. این امر ممکن است منجر به تأخیر یا تغییر در زمانبندی قراردادها شود.
یک اقتصاددان برجسته کنیایی و استادیار دانشکده علوم مدیریت و تجارت دانشگاه نایروبی، معتقد است که تنشها در خاورمیانه به دلیل روابط تجاری با منطقه، میتواند پیامدهای اقتصادی برای کنیا داشته باشد. او اشاره میکند که ایران بازار بسیار بزرگی برای چای کنیا است و عدم صادرات چای به این کشور، تأثیر منفی خواهد داشت. طبق دادههای منتشر شده در مارس ۲۰۲۶، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳ میلیون کیلوگرم چای کنیایی به ارزش تقریبی ۴.۲۶ میلیارد شیلینگ کنیایی وارد کرده است. همچنین، گلها، سبزیجات و گوشت زیادی به خاورمیانه صادر میشود که همگی تحت تأثیر این تنشها قرار میگیرند.
یک تحلیلگر مالی کنیایی هشدار داده است که اختلال در مسیرهای اصلی کشتیرانی جهانی میتواند از طریق شرکای تجاری اصلی به اقتصاد کنیا سرایت کند. او توضیح میدهد که هزینه واردات افزایش خواهد یافت، زیرا سوخت بخش بزرگی از واردات کنیا را تشکیل میدهد. در عین حال، درآمدهای صادراتی کاهش مییابد، چرا که اگر کنیا نتواند چای خود را به ایران صادر کند، متحمل ضرر خواهد شد. او خاطرنشان کرد که سایر شرکای تجاری مانند هند نیز چای و قهوه کنیایی زیادی خریداری میکنند و اگر اختلالاتی در اطراف تنگه هرمز رخ دهد، هند نیز با مشکل مواجه شده و ممکن است تقاضا برای محصولات کنیا کاهش یابد. وی افزود که افزایش هزینهها برای واردات کلیدی مانند دارو، ماشینآلات و کود میتواند قیمت واردات را بالا ببرد، در حالی که درآمدهای صادراتی کاهش مییابد؛ ترکیبی که میتواند فشار بیشتری بر اقتصاد وارد کند.
تحلیل تأثیر
درگیریهای نظامی در خاورمیانه، فراتر از ابعاد انسانی و سیاسی، پیامدهای اقتصادی گستردهای برای کشورهای در حال توسعه مانند کنیا دارد. وابستگی به واردات انرژی، نقش حیاتی مسیرهای تجاری و حضور نیروی کار مهاجر در منطقه، کنیا را در برابر نوسانات و بیثباتیهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر میسازد. اتخاذ رویکردهای دیپلماتیک برای کاهش تنش و همچنین تقویت روابط تجاری با بازارهای جایگزین، میتواند به کاهش این آسیبپذیریها کمک کند.
