در سالهای اخیر، افزایش قابل توجهی در تعداد مواجهات انسان با کنهها و بیماریهای ناشی از آنها در سراسر ایالات متحده مشاهده شده است. این پدیده که منجر به نگرانیهای فزایندهای در میان متخصصان بهداشت عمومی و عموم مردم شده است، بستری برای ظهور نظریههای توطئه و ادعاهای خلاف واقع در فضای آنلاین گردیده است. در ایالت مین، شکارچیان شاخ گوزن (shed hunters) مانند درو مایسل، گزارش دادهاند که به وفور با لاشه حیوانات مرده، به ویژه گوزنهای موس، مواجه میشوند که دلیل اصلی آن هجوم کنههای زمستانه است. این کنهها که با افزایش دمای هوا تغذیه گستردهتری پیدا کردهاند، در برخی موارد تا 90 درصد از بچهگوزنهای موس را از پا درآوردهاند؛ این یک بحران جدی برای ایالتی است که ارزش زیادی برای این گونه بزرگ از خانواده گوزنها قائل است.
در حالی که دانشمندان این پدیده را به تغییرات اقلیمی نسبت میدهند، افزایش 3 درجه فارنهایت در دمای میانگین مین از سال 1985 به عنوان شاهدی بر این مدعا ارائه میشود، برخی دیگر در فضای مجازی، رویدادهای مربوط به کنهها را به طرحهای شوم جهانی نسبت میدهند. اظهاراتی مبنی بر «جنگ بیولوژیکی مهندسی شده توسط انسان» یا دخالت چهرههایی مانند بیل گیتس، در میان نظرات منتشر شده در شبکههای اجتماعی دیده میشود. این نظریهها، با وجود فقدان شواهد علمی، به دلیل قابلیت بالای انتشار در پلتفرمهای آنلاین، با استقبال گستردهای روبرو شدهاند.
حقایق علمی در برابر نظریههای توطئه
این ادعاها که کنهها به صورت عمدی در مزارع رهاسازی میشوند یا برای افزایش تقاضا برای واکسن بیماری لایم (Lyme disease) توسط شرکتهای داروسازی مانند Pfizer و Valneva مورد استفاده قرار میگیرند، از سال 2023 در حال گسترش بودهاند. یک نظریه دیگر که در همان زمان قوت گرفت، بین یک برنامه تحقیقاتی بریتانیایی با هدف اصلاح ژنتیکی کنههای دام، که تا حدی توسط بنیاد بیل و ملیندا گیتس تأمین مالی میشد، و افزایش موارد آلرژی به گوشت قرمز در آمریکا ارتباط برقرار کرد. مشکل اصلی این نظریه این است که آلرژی موسوم به «سندرم آلفا-گال» (Alpha-gal syndrome) ناشی از گزش کنه ستاره تنها (Lone Star tick) است که گونهای کاملاً متفاوت از کنههای دامی مورد تحقیق است. اگرچه این توطئهها حول محور کنههای مختلف، بیماریهای متفاوت و عوامل ادعایی گوناگون میچرخند، اما اغلب به عنوان شواهدی برای یک ادعای گستردهتر تلقی میشوند: اینکه افزایش مواجهه با کنهها بخشی از یک نقشه انسانی مخرب است.
این نظریهها در یک نکته مشترک هستند: کنهها در حال بدتر شدن هستند. تغییرات زیستمحیطی که باعث رونق کنههای زمستانه در مین شده است، مواجهات با کنهها را در مناطق وسیعی از ایالات متحده شایعتر میکند. کنهها زودتر از سال ظاهر میشوند، به مناطق جدیدی گسترش مییابند و بیشتر از گذشته انسانها را میگزند. اما نیروی محرکه این تغییرات، یک برنامه تسلیحات بیولوژیکی مخفیانه، توطئه واکسن یا بیل گیتس نیست، بلکه تغییرات اقلیمی است.
تغییرات اقلیمی و گسترش کنهها
ریچارد استفلد، بومشناس در مؤسسه مطالعات اکوسیستم کاری (Cary Institute of Ecosystem Studies)، بیان میکند که گرمایش جهانی «کنهها را زودتر از موعد در سال بیرون میآورد». او میگوید: «قبلاً در ماه مه نسبتاً در امان بودیم، اما اکنون اینطور نیست.»
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) در هشداری اعلام کرده است که فصل کنهها در بیشتر مناطق ایالات متحده زودتر از حد معمول آغاز شده است. تعداد مراجعات به اورژانس به دلیل گزش کنه در چهار منطقه از پنج منطقه جغرافیایی که این سازمان ردیابی میکند، در این زمان از سال در بالاترین حد خود از سال 2017 قرار دارد. اگرچه CDC علت دقیق این افزایش را مشخص نکرده است، اما پوشش برف سنگین در اوایل سال به محافظت از کنههای بالغ در برابر سرمای زمستان کمک کرده است و شکوفایی زودهنگام بهاری در بسیاری از نقاط آمریکا احتمالاً باعث شده کنههای گرسنه زودتر از حد معمول از لای برگها خارج شوند. با این حال، صرف نظر از پویاییهای خاص در سال جاری، افزایش میانگین دما به طور کلی منجر به مواجهه بیشتر با کنهها خواهد شد. دمای گرمتر هم کنهها را به سمت شمال در مناطقی که قبلاً برای میزبانی آنها بسیار سرد بوده، سوق میدهد و هم طول مدت فعالیت کنهها را در هر سال افزایش میدهد.
افزایش گزش کنهها به معنای افزایش فرصتهای ابتلا به عفونت است و فهرست بیماریهایی که پزشکان مراقب آن هستند، طولانیتر میشود. موارد مثبت سندرم آلفا-گال از سال 2013 صد برابر افزایش یافته است؛ تقریباً نیم میلیون نفر در ایالات متحده اکنون به گوشت قرمز حساسیت دارند. موارد آناپلاسموز (Anaplasmosis)، بیماری که توسط کنههای پایهسیاه (black-legged ticks) منتقل میشود و حدود 30 درصد از افراد مبتلا را به بیمارستان میکشاند، بین سالهای 2000 تا 2017 شانزده برابر افزایش یافته است. بابزیوزیس (Babesiosis)، یک بیماری شبه مالاریا که توسط کنههای پایهسیاه نیز منتقل میشود، از سال 2015 تقریباً 10 درصد سالانه افزایش یافته است. اکنون غیرمعمول نیست که یک کنه واحد دو یا چند بیماری را حمل کند.
پیچیدگی عوامل و انتشار اطلاعات نادرست
بومشناسانی که کنهها را مطالعه میکنند، ترکیبی درهمتنیده از عوامل را عامل این افزایشها میدانند. تغییرات در کاربری زمین و حیات وحش، تماس بین انسان و کنهها را افزایش میدهد. گونههای کنههای مهاجم و در حال گسترش، خطرات بیماری متفاوتی را به مناطق جدیدی از کشور میآورند و آزمایش و گزارشدهی بهتر بیماریهای ناشی از کنهها، این بیماریها را برجستهتر میکند. اما توافق گستردهای در جامعه علمی وجود دارد که این روندها در پسزمینه تغییرات اقلیمی در حال وقوع هستند.
استفلد نگران است که پیچیدگی عوامل منجر به افزایش نرخ بیماریهای ناشی از کنهها، همراه با جذابیت نظریههای توطئه آنلاین، درک دلیل خطرناکتر شدن حیاط خانهها در برخی نقاط کشور را برای مردم دشوار کند. او میگوید: «هرچه بیشتر درباره باور مردم به برخی از این نظریههای توطئه میخوانم، بیشتر نگرانم که توضیحات یا پدیدههای با پیچیدگی متوسط که برایمان مهم هستند، مانند احتمال گزش کنه، ممکن است بیش از حد باشد.»
این وضعیت زمانی وخیمتر میشود که توطئهها درباره کنهها توسط مقامات دولتی مشروعیت مییابند. رابرت اف. کندی جونیور، وزیر بهداشت و خدمات انسانی، در زمانهای مختلف حرفه خود، نظریههایی مبنی بر اینکه بیماری لایم، که اکنون سالانه حدود نیم میلیون آمریکایی را تحت تأثیر قرار میدهد، به عنوان محصول جانبی تحقیقات واکسن ایجاد شده و در ابتدا به عنوان سلاح بیولوژیکی نظامی مورد استفاده قرار گرفته است، را مطرح کرده است. این ادعاها در تضاد با شواهد ژنومی است که نشان میدهد باکتری عامل بیماری لایم حداقل 60,000 سال در آمریکای شمالی وجود داشته است.
تحقیقات کنگره و ادعاهای تاریخی
هم کندی و هم تاکر کارلسون، یکی از برجستهترین چهرههای رسانهای همسو با جمهوریخواهان در آمریکا، در سالهای اخیر نویسندهای به نام کریس نیوبی را در پادکستهای خود میزبانی کردهاند. در هر دو مورد، نیوبی ادعاهای رد شده درباره منشأ نظامی بیماری لایم را ترویج کرد. ایده اینکه بیماری لایم و سایر بیماریهای ناشی از کنه توسط یک برنامه تسلیحات بیولوژیکی ارتش ایالات متحده ایجاد شده است، آنقدر فراگیر است که یک ابتکار عمل رسمی برای تحقیق در مورد منشأ آن دو بار توسط قانونگذاران در مجلس نمایندگان معرفی شده است. کریس اسمیت، نماینده جمهوریخواه از نیوجرسی که این تلاشها را رهبری میکرد، در دومین تلاش خود موفق شد. در فرماندهی ملی دفاع (National Defense Authorization Act) برای سال مالی 2026، که دسامبر گذشته توسط رئیس جمهور دونالد ترامپ امضا شد، بندی گنجانده شده است که سازمان حسابرسی دولتی (GAO) را ملزم میکند تا بررسی کند که آیا ارتش از کنهها به عنوان عامل جنگ بیولوژیکی در اواسط قرن بیستم استفاده کرده است یا خیر.
اسمیت در یک میزگرد بیماری لایم که سال گذشته توسط وزیر کندی برگزار شد، گفت: «GAO با اختیارات کامل برای هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد و اکنون وظیفه کنگره را برای رسیدن به ریشه این موضوع خواهد داشت، زیرا آنها در حال تسلیح کنهها بودند.» اما در دور از میزگردهای کنگره و ویدئوهای ویروسی، درام داستان شروع به کمرنگ شدن میکند. حتی در غرب میانه، جایی که به میلیونها بیننده رسانههای اجتماعی گفته شده است که جعبههایی از کنهها بر روی کشاورزان بیخبر ریخته میشوند، شواهد مبنی بر اقدام نادرست به سختی یافت میشود. تری هوربرت و همسرش باب، صاحبان مزرعه لبنیات کوچک «Little Brown Cow Dairy» در دلوان، ایلینوی هستند. تری گفت که مسیر منتهی به مزرعه کوتاه است، بنابراین او متوجه میشد که کسی بستههای کنه را رها میکند. آیا هوربرتها در مورد مزارع دیگری در منطقه که بستههای کنه زنده دریافت کردهاند، شنیدهاند؟ تری به من گفت: «ما نشنیدهایم. شما اولین کسی هستید که ما را آگاه میکنید.»
