پس از نیم قرن تلاش و صرف صدها میلیون دلار برای ریشهکن کردن آن، "موریانه خوار گوشتخوار" (New World screwworm) که با نام علمی Cochliomyia hominivorax شناخته میشود، دوباره در ایالات متحده مشاهده شده است. این انگل مهاجم که قادر است بافت حیوانات خونگرم را بخورد، تهدیدی جدی برای دامها، به ویژه گاوها محسوب میشود و موارد مشاهده شده در تگزاس، نگرانیهای گستردهای را در مورد سلامت دامپروری و امنیت غذایی آمریکا ایجاد کرده است.
وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) ابتدا در ماه ژوئن ۲۰۲۶، شناسایی اولین مورد این آفت را در یک گوساله در تگزاس تأیید کرد. این اولین بار از سال ۱۹۸۲ بود که این گونه در گاوهای آمریکایی در نتیجه یک هجوم طبیعی مشاهده میشد. متعاقباً، گزارش دومین مورد تنها چند مایل دورتر از محل عفونت اول، نگرانیها را تشدید کرد. این بازگشت، نمادی از تلاشهای شکستخورده در مهار این گونه و تکرار نبردی چندین دههای است که پیشتر نیز علیه آن صورت گرفته بود.
موریانه خوار گوشتخوار؛ چرخه حیات و تهدید
موریانه خوار گوشتخوار در واقع یک کرم نیست، بلکه گونهای از مگسهای خانواده Calliphoridae است که بومی مناطق جنوبی ایالات متحده و آمریکای مرکزی میباشد. چرخه زندگی این آفت با تخمگذاری مگس ماده در زخمهای باز و آلوده حیوانات خونگرم آغاز میشود. هر مگس ماده قادر به تخمگذاری ۲۰۰ تا ۳۰۰ تخم است که پس از تفریخ، به لاروهایی تبدیل میشوند که ظاهری شبیه پیچ چوب دارند و به درون گوشت حیوان نفوذ میکنند.
این لاروها با استفاده از قلابهای دهانی قوی خود، بافت زنده حیوان را میخورند و زخم را عمیقتر و وسیعتر میکنند. با افزایش تعداد لاروها، زخم به یک ناحیه باز و فاسد تبدیل شده و بوی ناشی از آن میتواند گونههای دیگر مگس را نیز جذب کند. در صورت عدم درمان، که شامل حذف لاروها و استفاده از لاروکشها و آنتیبیوتیکها است، عفونت معمولاً کشنده است. این انگل علاوه بر دامها، حیات وحش و حتی حیوانات خانگی مانند سگها و گربهها را نیز تهدید میکند و در موارد بسیار نادر، انسانها نیز ممکن است مبتلا شوند.
روشهای مقابله و استراتژی ریشهکنی
کارشناسان معتقدند که ایالات متحده قصد دارد از همان روشی که از اواخر دهه ۱۹۵۰ برای مبارزه با این آفت استفاده کرد، بهره ببرد. استراتژی اصلی بر پایه تولید انبوه مگسهای نر عقیم و رهاسازی آنها در طبیعت استوار است. از آنجایی که مگسهای ماده موریانه خوار گوشتخوار تنها یک بار جفتگیری میکنند، این مگسهای نر عقیم با جفتگیری با مگسهای ماده سالم، مانع از تولید مثل و ادامه چرخه حیات این آفت میشوند.
این استراتژی که به عنوان یک "طعمه تولیدمثلی" عمل میکند، تاکنون اثربخشی خود را ثابت کرده است. دکتر فیلیپ کافمن، استاد حشرهشناسی در دانشگاه تگزاس A&M، توضیح میدهد که این روش یک "استراتژی فوقالعاده" است که در گذشته موفقیتآمیز بوده و انتظار میرود در آینده نیز مؤثر واقع شود. وی تأکید کرد که موارد اخیر در تگزاس "یادآوری قاطعی است بر اینکه چگونه باید سریع عمل کنیم تا از گسترش بیشتر آن جلوگیری شود."
تاریخچه مبارزه و چالشهای پیش رو
در دهه ۱۹۶۰، ایالات متحده کمپین گستردهای را برای مبارزه با موریانه خوار گوشتخوار آغاز کرد. در طول چهار دهه، کارخانهها و مراکز پخش در فلوریدا، تگزاس و آمریکای مرکزی تأسیس شدند که هفتهای صدها میلیون مگس عقیم را تولید و رها میکردند. این تلاشها سرانجام در سال ۱۹۸۲ با صفر شدن موارد ابتلا در آمریکا به نتیجه رسید، اما مبارزه در مکزیک و سایر کشورهای آمریکای مرکزی ادامه یافت.
تا سال ۲۰۰۴، این آفت تا آن سوی کانال پاناما رانده شد. اما با گذشت زمان، سرمایهگذاری در تأسیسات تولید مگس عقیم در مناطقی که آفت ریشهکن شده بود، کاهش یافت. بسته شدن تدریجی این مراکز، از جمله در فلوریدا، تگزاس و نیکاراگوئه، و باقی ماندن تنها یک مرکز فعال در پاناما که آن هم فرسوده شده بود، راه را برای بازگشت این آفت هموار کرد. در سال ۲۰۲۳، شیوع این موریانه خوار از آمریکای مرکزی آغاز شد و به سمت شمال گسترش یافت و سرانجام به پاناما، کاستاریکا، مکزیک و اکنون به ایالات متحده رسید.
دلیل اصلی خروج این آفت از مناطق تحت کنترل همچنان نامشخص است. با این حال، وزارت کشاورزی آمریکا اعلام کرده است که در حال سرمایهگذاری مجدد برای مقابله با این تهدید است. این وزارتخانه ۷۵۰ میلیون دلار برای ساخت یک تأسیسات جدید در تگزاس اختصاص داده است که قادر به تولید حدود ۳۰۰ میلیون مگس عقیم در هفته خواهد بود؛ رقمی که تقریباً سه برابر ظرفیت فعلی و مشابه آنچه در دهه ۱۹۶۰ تولید میشد. اما این تأسیسات تا اواخر سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری نخواهد رسید و تولید کامل حجم مورد نیاز، زمان بیشتری خواهد برد.
پیامدهای اقتصادی و ملاحظات اخلاقی
تا پیش از راهاندازی تأسیسات جدید، خطر شیوع گسترده همچنان بالا خواهد بود. برآوردها نشان میدهد که یک شیوع گسترده موریانه خوار گوشتخوار میتواند سالانه حدود ۱.۸ میلیارد دلار به اقتصاد تگزاس خسارت وارد کند که شامل تلفات دام، هزینههای دامپزشکی، درمان و نیروی کار اضافی میشود. این خسارات اقتصادی، اهمیت اقدامات پیشگیرانه و سرمایهگذاری در فناوریهای مقابله را دوچندان میکند.
در کنار این نگرانیهای اقتصادی، برخی محققان و متخصصان اخلاق زیستی به این موضوع پرداختهاند که آیا اخلاقی است که برای ریشهکن کردن کامل گونهای مانند موریانه خوار گوشتخوار، که باعث رنج و خسارات فراوان میشود، اقدام کرد. گروهی از متخصصان در سال ۲۰۲۴ در مقالهای در مجله Science این دیدگاه را مطرح کردند که شاید بتوان با استفاده از تکنیکهای اصلاح ژنتیک، ژنهای مرگبار را به جمعیت این گونه وارد کرد تا از بقای آن جلوگیری شود. با این حال، این تکنولوژیها هنوز در مقیاس بزرگ آزمایش نشدهاند و آماده استقرار نیستند. تصمیمگیری در این زمینه، پیامدهای اخلاقی قابل توجهی خواهد داشت و میتواند سابقه خطرناکی برای دستکاری گونههای دیگر ایجاد کند.
