در میان نورهای خیرهکننده و آسمانخراشهای درخشان امارات متحده عربی، جایی که توسعه سریع و سرمایهگذاریهای عظیم، این کشور را به مرکزی جهانی برای تجارت و گردشگری تبدیل کرده است، گنجی فراموششده در حال بازگشت است. سالها توسعه بیرویه و افزایش نورهای مصنوعی، دید واضح ستارگان را از اکثر مناطق مسکونی این کشور سلب کرده بود؛ پدیدهای که زمانی راهنمای صحرانوردان بادیهنشین در مسیرهای بیابانی وسیع، بهویژه منطقه «الربع الخالی» (Quarter Empty) بود.
اما اکنون، گروهی از علاقهمندان نجوم از «گروه نجوم دبی»، تلاشی را برای احیای این ارتباط گمشده آغاز کردهاند. آنها با برگزاری تورهای شبانه به یکی از تاریکترین نقاط باقیمانده در امارات، صحرای «القعاع»، مردم را با منظره باشکوه ستارگان و کهکشان راه شیری روبرو میکنند. این ابتکار نه تنها فرصتی برای تفریح و گشتوگذار فراهم میآورد، بلکه به افراد اجازه میدهد تا عظمت کیهان و جایگاه خود را در آن بهتر درک کنند. شهریار عوان، مدیرکل این گروه نجوم، بر اهمیت این تجربه تأکید کرده و آن را عاملی برای قدردانی از هستی در این کهکشان پهناور میداند.
آلودگی نوری؛ چالش بزرگ آسمان امارات
امارات متحده عربی، همانند بسیاری از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، با پدیده آلودگی نوری شدیدی دست و پنجه نرم میکند. نورهای شهری، چراغهای معابر، و نمایشگرهای LED رنگارنگ، بهویژه در مراکز بزرگ مانند دبی و ابوظبی، آسمان شب را پوشاندهاند. مطالعات علمی نشان میدهند که بیش از ۹۹ درصد از جمعیت امارات به دلیل این نورهای مصنوعی، قادر به دیدن کهکشان راه شیری از محل زندگی خود نیستند. این وضعیت، حتی با پروژههای جدید مانند ساخت نسخهای $۱.۷ میلیارد دلاری از «اسفیِر» (Sphere) در ابوظبی، که مشابه جاذبه معروف لاس وگاس خواهد بود، تشدید میشود.
با این حال، مسئولان در ابوظبی نسبت به این معضل آگاه بوده و در سال ۲۰۲۴، «سیاست آسمان تاریک» را برای مدیریت نورپردازی در سراسر امارت خود تدوین کردهاند. در دبی نیز، با وجود افزایش روزافزون بیلبوردهای LED و نمایشگرهای نوری، مناطقی مانند «دریاچههای القدره» (Al Qudra Lakes) همچنان به عنوان نقاطی با آلودگی نوری کمتر شناخته میشوند و پتانسیل جذب علاقهمندان به آسمان شب را دارند.
جستجو برای تاریکی در قلب بیابانهای ابوظبی
صحرای القاع، در حدود ۱۰۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر ابوظبی، مقصدی ایدهآل برای گریز از آلودگی نوری است. این منطقه، علیرغم وجود چراغهای جادهای و حتی نورافشانی در برخی مناطق نزدیک، به دلیل دوری از مراکز شهری، تاریکی نسبی و چشمگیری را حفظ کرده است. جاده «رزین» (Razeen Road) که به سمت شهر العین میرود، پس از عبور از منطقهای با نورپردازی نسبتاً زیاد، در نهایت به دروازهای خودکار ختم میشود که راه را به جادهای خاکی و عمیقتر در دل صحرا باز میکند.
در کیلومترها دورتر از جاده اصلی، جایی که کمپکنندگان صحرا از هوای مطبوع شبانه پیش از فرا رسیدن دمای بالای ۴۵ درجه سانتیگراد تابستان لذت میبرند، گروههای نجوم دهها نفر را گرد هم میآورند تا شاهد ستارگان باشند. 
در این میان، کارگران مهاجر نیز در پشت وانتهای خود، زیر پتوهای ضخیم، خوابیدهاند و از آسمان پرستاره بهره میبرند. حتی در تاریکی مطلق صحرا، زندگی جریان دارد؛ در کنار نوری ضعیف که برای پارک خودروها روشن شده، یک عقرب خورشیدی (Solifugae) در حال شکار همنوع خود دیده میشود. این موجودات، گاهی برای لحظاتی به سمت انسانها نزدیک میشوند، اما با ارتعاش ناشی از نزدیک شدن خودروها، دوباره به عمق تاریکی صحرا میگریزند. 
غرق در تماشای ستارگان
در شبهای آخر ماه می، خانوادههایی با زبانهای عربی، انگلیسی و روسی، بر روی فرشهایی که در صحرا پهن شده بود، به آسمان خیره شده بودند. با غروب آرام ماه، کمکم تصویر محو و اثیری کهکشان راه شیری با چشم غیرمسلح نمایان شد. عوان، با استفاده از یک لیزر، نقاط مختلف کهکشان را به شرکتکنندگان نشان میداد و هیجان آنها را برمیانگیخت؛ تا جایی که یکی از حاضران با شگفتی فریاد زد: «آی یی یی!»
اعضای گروه نجوم دبی، این زمان از سال را یکی از بهترین دورهها برای رصد کهکشان راه شیری توصیف کردند. بسیاری از حاضران با دیدن شهابسنگهایی که گاهی با سرعت از آسمان عبور میکردند، شگفتزده میشدند. این شهابسنگها، به دلیل نبود نورهای مزاحم شهری، به وضوح قابل مشاهده بودند. 
برخی با استفاده از تلسکوپها، ستارههای منفرد را مشاهده میکردند و برخی دیگر، درازکش بر روی شنهای سرد صحرا، نکاتی را برای عکاسی با نوردهی طولانی با تلفن همراه خود از آسمان کهکشان میآموختند. 
با گذشت زمان، مردم آرام آرام به خودروهای خود بازگشته و به سوی بزرگراهها و شهرهای پرنور امارات حرکت کردند.
اما برای لحظاتی، آنها تجربهای مشترک با گذشتگان خود داشتند؛ تجربهای که نشان میداد پیوند انسان با آسمان شب، واقعیتی فرازمانی و فراتاریخی است. عوان در پایان به حاضران یادآوری کرد: «وقتی ما به این راه شیری نگاه میکنیم، در فعالیتی مشارکت میکنیم که جدید نیست. این چیزی است که مردم در طول تاریخ همواره به آن مشغول بودهاند.»
