در هفتههای اخیر، هشدارهای مربوط به «آخرالزمان شغلی» ناشی از هوش مصنوعی، دنیای فناوری را فرا گرفته است. مصطفی سلیمان، مدیر ارشد هوش مصنوعی مایکروسافت، هشدار داده است که مشاغل اداری تنها ۱۸ ماه فرصت دارند تا با جابجایی گسترده نیروی کار مواجه نشوند. اندرو یانگ، نامزد سابق ریاست جمهوری، و جیمی دیمون، مدیرعامل جیپی مورگان چیس، نیز با این دیدگاه همنظر بودهاند. این نگرانیها باعث اضطراب بسیاری از کارکنان حرفهای شده است.
در این میان، شرکت Block، که توسط جک دورسی بنیانگذاری شده است، حرکتی انجام داده که برخی از ترسهای مربوط به هوش مصنوعی را تأیید میکند. این شرکت اعلام کرد که نزدیک به نیمی از نیروی کار خود را اخراج خواهد کرد و تعداد کارکنان را از بیش از ۱۰ هزار نفر به کمتر از ۶ هزار نفر کاهش میدهد. دورسی صراحتاً اعلام کرد که این اخراجها مستقیماً به افزایش بهرهوری ناشی از پیادهسازی ابزارهای هوش مصنوعی در شرکت مربوط میشود.
تحلیل تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار
کاهش نیرو در Block؛ پیشبینی جک دورسی
جک دورسی در پستی در شبکه اجتماعی X (توییتر سابق)، دلیل این اخراجها را افزایش کارایی از طریق ابزارهای هوش مصنوعی و ساختارهای سازمانی کوچکتر و مسطحتر عنوان کرد. او معتقد است که این تغییرات، ماهیت بنیادین ساخت و اداره یک شرکت را دگرگون میکند. اخراجهای Block یکی از قابل توجهترین و جسورانهترین کاهش نیروهای انسانی ناشی از هوش مصنوعی در تاریخ شرکتهای S&P 500 محسوب میشود. دورسی پیشبینی کرده است که شرکتهای دیگر نیز به زودی مشابه Block عمل خواهند کرد و طی یک سال آینده، اکثر شرکتها به این نتیجه مشابه خواهند رسید و تغییرات ساختاری مشابهی را اعمال خواهند کرد.
دورسی در نامهای جداگانه به سهامداران، اشاره کرد که بخشی از این اخراجها واکنشی به استخدام بیش از حد در دوران کووید-۱۹ بوده است. با این حال، این اخراجها در بحبوحه نگرانیهای فزاینده در مورد آینده شغلی ناشی از هوش مصنوعی صورت گرفته است. پیشبینیهایی مانند «بحران اطلاعات جهانی» توسط سیترینی، سناریویی را در سال ۲۰۲۸ ترسیم میکند که بیکاری از ۱۰ درصد فراتر رفته و شاخص S&P 500 سقوط میکند.
واقعیت یا بهانه؛ شواهد گزارشها
اما آیا اخراجهای ناشی از هوش مصنوعی همانطور که به نظر میرسند، هستند؟ گزارش مؤسسه آکسفورد اکونومیکس که در ژانویه منتشر شد، نشان میدهد که بسیاری از اخراجهایی که مدیران عامل به هوش مصنوعی نسبت میدهند، در واقع واکنشی به استخدامهای بیش از حد در گذشته بوده است. این گزارش حاکی از آن است که شرکتها ممکن است از هوش مصنوعی به عنوان بهانهای برای توجیه کاهش نیرو که دلایل دیگری دارد، استفاده کنند. این موضوع پیچیدگی ارزیابی تأثیر واقعی هوش مصنوعی بر اشتغال را بیشتر میکند.
با این وجود، برخی کارشناسان هشدار میدهند که اخراجهای Block میتواند واقعیت ترسناک تصویر شده در گزارشهای تحلیلی را رقم بزند و زنجیرهای از اخراجها را در سراسر بازار کار حرفهای آغاز کند. آنتون کورینک، اقتصاددانی که بر تأثیرات اقتصادی هوش مصنوعی تحولآفرین تمرکز دارد، معتقد است که قابلیتهای هوش مصنوعی در ماههای اخیر به سرعت پیشرفت کرده است و این ممکن است آغاز روند جدیدی باشد که مشاغل اداری را به طور جدیتری تهدید میکند. او اشاره میکند که هنگامی که چند شرکت این روند را آغاز کنند، نیروهای رقابتی ممکن است دیگران را نیز وادار به پیروی از این مسیر کنند.
موضع شرکتها در قبال پیادهسازی هوش مصنوعی
با وجود این هشدارها، دورسی این اظهارات را در شرایطی بیان میکند که شرکتها هنوز در مراحل اولیه پذیرش هوش مصنوعی هستند. گزارش مککینزی در سال ۲۰۲۵ نشان داد که اکثر شرکتها همچنان در حال آزمایش پیادهسازی هوش مصنوعی هستند و نزدیک به دو سوم هنوز نتوانستهاند این فناوری را در مقیاس بزرگ به کار گیرند. علاوه بر این، تحقیقات اخیر از سوی دفتر ملی تحقیقات اقتصادی (NBER) که شامل نظرسنجی از ۶۰۰۰ مدیر اجرایی در آمریکا، بریتانیا، آلمان و استرالیا بود، نشان داد که هوش مصنوعی هنوز تأثیر قابل توجهی بر عملیات آنها نداشته است. این یافتهها با دیدگاه دورسی در تضاد است.
با این حال، سایر رهبران فناوری هشدار دادهاند که هوش مصنوعی در نهایت منجر به کاهش مشاغل خواهد شد. اندی جسی، مدیرعامل آمازون، سال گذشته گفت که احتمالاً با خودکارسازی وظایف توسط هوش مصنوعی، این شرکت به نیروی انسانی کمتری نیاز خواهد داشت. مارک بنیاف، مدیرعامل Salesforce، نیز اظهار داشت که پس از کاهش ۴۰۰۰ نفری نیروی کار شرکت خود به دلیل برعهده گرفتن بخشی از کارها توسط هوش مصنوعی، به «نیروی انسانی کمتری» نیاز دارد.
عملکرد Block با وجود هوش مصنوعی
برای شرکت Block، پیادهسازی هوش مصنوعی به تقویت عملیات این شرکت کمک کرده است. دورسی در پست خود تأکید کرد که این تصمیم به دلیل مشکلات مالی گرفته نشده است: «کسبوکار ما قوی است.» این شرکت در سه ماهه چهارم سود ناخالص ۲.۸۷ میلیارد دلاری را گزارش کرد که ۲۴ درصد نسبت به سال قبل افزایش داشته است. دورسی همچنین بیان کرد که پایگاه مشتریان شرکت در حال گسترش است و سودآوری بهبود یافته است که او این موارد را به پیادهسازی هوش مصنوعی نسبت میدهد.
بازار سهام نیز به این تصمیم واکنش مثبتی نشان داده است. سهام Block تقریباً ۱۸ درصد افزایش یافت، زیرا سرمایهگذاران روی افزایش بهرهوری ناشی از هوش مصنوعی شرط بستهاند. دورسی اعلام کرد که این اخراجها در پیشبینی روندی آتی صورت گرفته است و به شرکت اجازه میدهد تا به صورت فعالانه عمل کند: «ترجیح میدهم صادقانه و با شرایط خودمان به آنجا برسیم تا اینکه مجبور به انجام واکنشی شویم.»
تحلیل تأثیر بلندمدت
اخراجهای گسترده در شرکت Block، که به طور مستقیم به ادغام و استفاده از هوش مصنوعی نسبت داده شده است، موجی از بحث و نگرانی را در مورد آینده بازار کار ایجاد کرده است. در حالی که جک دورسی این اقدام را گامی پیشگیرانه برای انطباق با روندهای آینده و افزایش بهرهوری میداند، تردیدهایی در مورد اینکه آیا هوش مصنوعی تنها دلیل این اخراجها بوده یا صرفاً بهانهای برای تعدیل نیرو پس از دوران استخدامهای بیرویه در دوران همهگیری است، وجود دارد. گزارشهای متعددی نشان میدهند که بسیاری از شرکتها هنوز در مراحل اولیه پیادهسازی هوش مصنوعی هستند و تأثیر آن بر عملیات و اشتغال هنوز اثبات نشده است. با این حال، سرعت پیشرفت هوش مصنوعی غیرقابل انکار است و این احتمال وجود دارد که شاهد تغییرات ساختاری عمیقتری در بازار کار در آینده نزدیک باشیم. شرکتها باید بین بهرهبرداری از پتانسیل هوش مصنوعی و مسئولیت اجتماعی خود در قبال کارکنان تعادل برقرار کنند.
