توافق جهانی بر سر حکمرانی هوش مصنوعی با پیوستن سه کشور دیگر به «عهدنامه دهلی نو» پیرامون تأثیرات هوش مصنوعی، وارد مرحله جدیدی شد. این اقدام تعداد امضاکنندگان را به ۹۱ کشور و سازمان بینالمللی رساند. بنگلادش، کاستاریکا و گواتمالا پس از پایان «نشست ۲۰۲۶ هوش مصنوعی تأثیر» (AI Impact Summit 2026)، رسماً این چارچوب را تأیید کردند. این در حالی است که اعلامیه اولیه در تاریخ ۲۱ فوریه ۲۰۲۶ توسط ۸۸ نهاد به تصویب رسیده بود. این عهدنامه به عنوان نقطه عطفی مهم در همکاریهای بینالمللی برای توسعه و امنیت هوش مصنوعی تلقی میشود.
این چارچوب بر اساس هفت ستون عملیاتی مجزا که «چاکرا» نامیده شدهاند، بنا شده است. هدف این ستونها، سازماندهی آینده همکاریهای جهانی در حوزه هوش مصنوعی است. این حوزههای بنیادین شامل دموکراتیزه کردن منابع هوش مصنوعی، تقویت رشد اقتصادی و منافع اجتماعی، و تضمین توسعه هوش مصنوعی امن و قابل اعتماد است.
هفت ستون توسعه هوش مصنوعی پایدار و فراگیر
دموکراتیزه کردن منابع هوش مصنوعی و تقویت اکوسیستمهای نوآوری
یکی از اصول کلیدی عهدنامه دهلی نو، تمرکز بر تسهیل دسترسی عادلانه به منابع پایهای هوش مصنوعی است. این امر از طریق «منشور انتشار دموکراتیک هوش مصنوعی» (Charter for the Democratic Diffusion of AI) دنبال میشود که هدف آن ترویج دسترسی مقرونبهصرفه به منابع کلیدی هوش مصنوعی و حمایت از اکوسیستمهای نوآوری محلی است. این رویکرد اطمینان میدهد که کشورهای مختلف و جوامع کوچکتر نیز بتوانند از مزایای هوش مصنوعی بهرهمند شوند و در توسعه آن مشارکت کنند.
این منشور بر اهمیت ایجاد پلتفرمهای مشترک و تبادل دانش تأکید دارد تا از ایجاد شکاف دیجیتالی عمیقتر جلوگیری شود. همچنین، تشویق به توسعه ابزارهای هوش مصنوعی متنباز و قابل دسترس، بخشی از این استراتژی برای توانمندسازی جهانی است.
پیشبرد رشد اقتصادی و منافع اجتماعی از طریق هوش مصنوعی
عهدنامه دهلی نو، نقش حیاتی هوش مصنوعی در تحول اقتصادی را به رسمیت میشناسد و بر لزوم استفاده از این فناوری برای ایجاد فرصتهای شغلی جدید، افزایش بهرهوری و بهبود کیفیت زندگی شهروندان تأکید دارد. این بخش از توافق، به دنبال ایجاد چارچوبهایی است که بتواند با استفاده از هوش مصنوعی، به حل چالشهای اجتماعی مانند فقر، نابرابری و دسترسی به خدمات اساسی کمک کند.
همچنین، نیاز به زیرساختهای کارآمد از نظر مصرف انرژی برای هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفته است، زیرا این فناوری پتانسیل بالایی برای ایجاد تحول اقتصادی دارد. این امر شامل توسعه مدلهای هوش مصنوعی کممصرف و همچنین استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر برای تأمین انرژی مراکز داده است.
توسعه هوش مصنوعی امن، قابل اعتماد و پاسخگو
تضمین امنیت و قابلیت اعتماد سیستمهای هوش مصنوعی، یکی دیگر از محورهای اساسی این عهدنامه است. برای دستیابی به این هدف، «منبع مشترک هوش مصنوعی قابل اعتماد» (Trusted AI Commons) به عنوان مخزنی از ابزارها و معیارها برای پشتیبانی از توسعه سیستمهای امن و قابل اعتماد هوش مصنوعی ایجاد شده است.
این اقدام شامل تعریف استانداردهای اخلاقی، ایجاد سازوکارهای شفافیت و پاسخگویی، و همچنین توسعه روشهایی برای شناسایی و کاهش سوگیریها در الگوریتمهای هوش مصنوعی است. هدف نهایی، ایجاد اعتماد عمومی به فناوری هوش مصنوعی و اطمینان از بهکارگیری مسئولانه آن است.
ابتکارات عملیاتی برای تحقق چشمانداز عهدنامه
«کامن جهانی هوش مصنوعی تأثیر» برای مقیاسپذیری جهانی
برای تسهیل گسترش و استفاده از موارد کاربردی هوش مصنوعی در مقیاس جهانی، «کامن جهانی هوش مصنوعی تأثیر» (Global AI Impact Commons) معرفی شده است. این پلتفرم به اشتراکگذاری دانش، بهترین شیوهها و راهحلهای عملیاتی در حوزه هوش مصنوعی را ترویج میکند.
این ابتکار با هدف کاهش زمان و هزینه مورد نیاز برای پیادهسازی پروژههای هوش مصنوعی در کشورهای مختلف، به خصوص در کشورهای در حال توسعه، طراحی شده است. تبادل تجربیات موفق و درسآموختهها، نقش کلیدی در این زمینه ایفا خواهد کرد.
شبکه بینالمللی مؤسسات علمی و توسعه نیروی کار ماهر
عهدنامه دهلی نو بر اهمیت توسعه سرمایه انسانی و ایجاد نیروی کار ماهر در حوزه هوش مصنوعی تأکید دارد. برای این منظور، یک «کتابچه راهنمای توسعه نیروی کار هوش مصنوعی» (AI workforce development playbook) طراحی شده است تا به ارتقاء مهارتها و سواد دیجیتال در جامعه کمک کند.
علاوه بر این، ایجاد یک شبکه بینالمللی برای مؤسسات علمی و تحقیقاتی با هدف ترویج همکاری در پروژههای تحقیقاتی پیشرفته هوش مصنوعی و تسریع فرآیند اکتشافات علمی در این حوزه، در دستور کار قرار گرفته است.
تأکید بر بهرهوری انرژی و اکوسیستمهای متنباز
توسعه زیرساختهای کارآمد از نظر مصرف انرژی و ترویج اکوسیستمهای متنباز به عنوان پیشرانهای کلیدی تحول اقتصادی از طریق هوش مصنوعی برجسته شدهاند. این بخش از عهدنامه، بر اهمیت استفاده از منابع انرژی پاک برای مراکز داده و همچنین توسعه الگوریتمهای هوش مصنوعی کممصرف تأکید دارد.
استفاده از نرمافزارها و چارچوبهای متنباز، نه تنها دسترسی به فناوری را تسهیل میکند، بلکه نوآوری را نیز تسریع میبخشد و امکان همکاری گستردهتر بینالمللی را فراهم میآورد.
تحلیل تأثیر
پیوستن ۹۱ کشور و سازمان بینالمللی به عهدنامه دهلی نو، نشاندهنده یک اجماع جهانی رو به رشد در زمینه نیاز به چارچوبهای مشترک برای حکمرانی هوش مصنوعی است. این توافق میتواند پایهگذار همکاریهای مؤثرتر در سطح بینالمللی برای بهرهبرداری حداکثری از مزایای هوش مصنوعی و در عین حال، مدیریت مؤثر ریسکها و چالشهای آن باشد. تمرکز بر دموکراتیزه کردن دسترسی، توسعه اقتصادی، امنیت و سرمایه انسانی، نشاندهنده نگاهی جامع به آینده این فناوری است. با این حال، موفقیت نهایی این عهدنامه به میزان تعهد عملیاتی کشورها و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای پیادهسازی اصول آن بستگی خواهد داشت.
