شرکت متا، غول شبکههای اجتماعی، در دعوای حقوقی مطرح شده از سوی یک منطقه آموزشی در ایالت کنتاکی آمریکا، مبنی بر ادعای ایجاد بحران سلامت روان در میان دانشآموزان توسط پلتفرمهایش، به توافق دست یافت. این پرونده که نخستین مورد از نوع خود محسوب میشد، به عنوان شاخصی برای ارزیابی دهها هزار پرونده مشابه در آینده تلقی میگردید. شاکیان این پرونده استدلال کردهاند که پلتفرمهای شبکههای اجتماعی تأثیرات منفی شدیدی بر سلامت روان کودکان و نوجوانان داشتهاند و این امر در نهایت بار سنگینی را بر سیستم آموزشی تحمیل کرده است، چرا که مدارس آمریکایی مجبور شدهاند منابع خود را برای مقابله با این مشکل هدایت کنند.
این توافق پیش از آغاز دادگاه در کمتر از یک ماه صورت گرفت. پیش از این، شرکتهای اسنپ (اسنپچت)، یوتیوب و تیکتاک نیز که به عنوان طرفهای دعوا در کنار متا قرار داشتند، در اوایل ماه جاری میلادی به توافقات مشابهی دست یافته بودند. سخنگوی متا در این خصوص اعلام کرد: «ما این پرونده را دوستانه حل و فصل کردیم و همچنان بر تلاشهای دیرینهی خود برای ایجاد ابزارهای حفاظتی مانند حسابهای کاربری نوجوانان که به حفظ امنیت آنها در فضای آنلاین کمک میکنند، در کنار ارائهی کنترلهای ساده برای والدین جهت حمایت از خانوادههایشان، متمرکز هستیم.»
پیامدهای حقوقی و اجتماعی توافق متا
این توافق پس از آن صورت گرفت که متا در یک پروندهی مهم دیگر مربوط به اعتیاد به شبکههای اجتماعی، متحمل شکست شده بود. در ماه مارس، یک قاضی در لسآنجلس رأی داد که متا مسئول عواقب نامطلوب روانی بر سلامت یک زن جوان 20 ساله است که از سنین پایین به اینستاگرام اعتیاد پیدا کرده بود. وکلای این زن جوان با موفقیت استدلال کردند که انتخابهای طراحی عمدی متا، مانند اسکرول بینهایت و فیلترهای تغییردهندهی چهره در استوریها، باعث تشدید اعتیاد و مشکلات متعاقب آن در سلامت روان او، از جمله خودآزاری و افسردگی، شده است. این رأی از آن جهت سرنوشتساز بود که حمایت قبلی اعطا شده به اپراتورهای پلتفرمهای شبکههای اجتماعی تحت بخش 230 قانون اصلاحات ارتباطات (Communications Decency Act) را معکوس کرد.
طبق این قانون، متا از هرگونه مسئولیت در قبال محتوای منتشر شده توسط اشخاص ثالث در پلتفرمهایش معاف بود. در پرونده اخیر، وکلای متا ادعا کردند که اثرات نامطلوب بر سلامت روان کاربران جوان اینستاگرام صرفاً ناشی از اقدامات اشخاص ثالث بوده و نه خود پلتفرم. با این حال، متا اخیراً از دادگاه درخواست کرده است که این رأی را لغو کند. همانطور که پیشبینی میشد، این رأی نقطه عطفی ایجاد کرد و تبلیغات وکلایی که به دنبال جذب موکل برای پروندههای جدید اعتیاد به شبکههای اجتماعی بودند، اینستاگرام، فیسبوک، تردز و مسنجر را سیلآسا فرا گرفت.
فشار نظارتی فزاینده بر غولهای فناوری
این اتفاقات در زمانی رخ میدهد که غول شبکههای اجتماعی با افزایش بررسیها در مورد مسائل مرتبط با جوانان روبرو است. سال گذشته، متا پس از گزارشی از رویترز مبنی بر اینکه چتباتهای هوش مصنوعی این شرکت مکالمات «حسی» با کودکان داشتهاند، با انتقادات شدیدی مواجه شد. هر دو پرونده حقوقی نشاندهندهی تغییر رویکرد جهانی در زمینه تنظیم مقررات شبکههای اجتماعی هستند. پس از سالها مطالعه و گزارشهای تخصصی که استدلال میکرد الگوریتمها و ویژگیهای طراحی اعتیادآور شبکههای اجتماعی به ذهن کاربران جوان و آسیبپذیر آسیب میرسانند، دولتها در سراسر جهان اخیراً شروع به اتخاذ تدابیر جدیتری کردهاند.
در ماه دسامبر، استرالیا اولین کشوری بود که کاربران زیر 16 سال را از پلتفرمهای شبکههای اجتماعی منع کرد و موجی از مقرراتگذاری را آغاز کرد که به سایر نقاط جهان نیز گسترش یافته است. در ایالات متحده، این مبارزه عمدتاً در دادگاهها و دولتهای محلی پیگیری شده است. جزئیات توافق متا با منطقه آموزشی کنتاکی به طور کامل روشن نشده است، اما بعید به نظر میرسد که این آخرین پرونده مربوط به اعتیاد به شبکههای اجتماعی باشد که متا در کوتاهمدت با آن روبرو میشود. بیش از هزار منطقه آموزشی دیگر با ادعاهای مشابه در حال پیگیری عدالت هستند.
تحلیل تأثیرات آینده
این توافق و پروندههای مشابه، نشاندهنده یک نقطه عطف بالقوه در مسئولیتپذیری شرکتهای فناوری در قبال تأثیرات محصولاتشان بر سلامت روان کاربران، بهویژه نوجوانان است. بخش 230 قانون اصلاحات ارتباطات که سالها به عنوان سپری محافظتی برای این شرکتها عمل میکرد، اکنون با چالشهای جدیتری روبرو شده است. در حالی که متا به دنبال لغو رأی اخیر خود در پرونده اعتیاد به اینستاگرام است، فشارهای حقوقی و نظارتی بر این شرکت و سایر پلتفرمهای مشابه در سراسر جهان احتمالاً تشدید خواهد شد. این روند میتواند منجر به تغییرات اساسی در طراحی پلتفرمها، پیادهسازی ابزارهای کنترلی قویتر برای والدین و نوجوانان، و در نهایت، بازتعریف روابط میان شرکتهای فناوری و جامعه شود.
