زندگی در کوبا، به ویژه در پایتخت رنگارنگ آن، هاوانا، با تشدید بحران انرژی و سایه تحریمهای فزاینده آمریکا، ابعاد جدیدی به خود گرفته است. شهرت هاوانا به عنوان مقصدی جذاب برای گردشگران بینالمللی، که زمانی موتور محرک اقتصاد محلی و منبع درآمد بسیاری از کسبوکارهای کوچک بود، اکنون با خاموشیهای طولانیمدت و اختلال در تأمین سوخت، در آستانه فروپاشی قرار گرفته است. بسیاری از ساکنان، مانند «بتی» که به دلیل قطعی برق در شهر زادگاهش مجبور به مهاجرت و راهاندازی کسبوکار گردشگری در هاوانا شده بود، اکنون شاهد مرگ تدریجی این صنعت هستند. او بیان میکند که خیابانها دیگر مملو از گردشگران، موسیقی و رقص نیست و تنها شهروندان کوبایی تلاش میکنند تا سهم ناچیزی از معاش خود را تأمین کنند.
این وضعیت وخیم، نه تنها فعالیتهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده، بلکه بر زیرساختهای حیاتی مانند بهداشت و درمان و تأمین آب نیز سایه افکنده است. خاموشیهای مکرر، علاوه بر ایجاد اختلال در زندگی روزمره، موجب شیوع بیماریهای ناشی از ضعف بهداشت و عدم جمعآوری زباله شده است. کمبود شدید سوخت، تردد خودروها را به شدت کاهش داده و سیستم حملونقل عمومی را فلج کرده است. در چنین شرایطی، شهروندان کوبایی با چالشی چندوجهی روبرو هستند که در آن، فشارهای اقتصادی ناشی از تحریمهای خارجی با ناکارآمدیهای داخلی در هم آمیخته است.
تأثیر تحریمهای آمریکا بر اقتصاد کوبا
تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه کوبا، که از سال ۱۹۶۰ و پس از به قدرت رسیدن فیدل کاسترو و ملی کردن داراییهای خارجی آغاز شد، همواره یکی از عوامل اصلی محدودیتهای اقتصادی این کشور بوده است. در ماههای اخیر، دولت آمریکا با تشدید فشارها، موج جدیدی از محدودیتها را اعمال کرده است. مهمترین این اقدامات، مسدود کردن جریان نفت به کوبا از طریق تهدید به وضع تعرفه بر کشورهایی است که این سوخت را تأمین میکنند. این سیاست، که پس از سرنگونی دولت ونزوئلا و قطع صادرات نفت این کشور توسط آمریکا، شدت گرفت، منابع تأمین انرژی کوبا را به شدت محدود کرده است.
در حالی که در اوایل فوریه، مکزیک یکی از تأمینکنندگان اصلی نفت کوبا بود، اما با فشارهای آمریکا، صادرات خود را متوقف کرد. تنها یک نفتکش روسی در اواخر ماه مارس اجازه عبور یافت که توانست برای مدتی کوتاه بحران را تسکین دهد، اما این ذخایر اکنون به پایان رسیده است. ارسال یک نفتکش دیگر از سوی روسیه نیز با ابهاماتی روبروست و مشخص نیست که آیا اجازه پهلوگیری دریافت خواهد کرد یا خیر. این وضعیت، وابستگی کوبا به منابع محدود و نامطمئن انرژی را تشدید کرده و پیامدهای ویرانگری برای بخشهای مختلف اقتصادی، به ویژه گردشگری، داشته است.
بحران بهداشت و زیرساختها
پیامدهای کمبود انرژی و سوخت فراتر از مشکلات اقتصادی رفته و به بحرانهای جدی در حوزه بهداشت عمومی و زیرساختها دامن زده است. «بتی» از درد دندان خود رنج میبرد، اما نگران است که بیمارستانها به دلیل کمبود برق و تجهیزات قادر به درمان او نباشند. او به دنبال راهحل در بازار سیاه است، زیرا سیستم بهداشت و درمان کوبا در بحران عمیقتری فرو رفته است. مقامات سازمان ملل تخمین میزنند که حدود ۱۰۰ هزار بیمار، از جمله ۱۱ هزار کودک، در انتظار جراحیهایی هستند که به دلیل کمبود برق و مواد اولیه به تعویق افتاده است. 
زیرساختهای فاضلاب در حال فروپاشی است که منجر به شیوع بیماریهای عفونی میشود. پشهها نیز ناقل بیماریهای دیگری هستند. «فرانسیسکو»، که در منطقهای در شرق هاوانا به نام «آلامار» زندگی میکند، میگوید که او و همسرش هر دو به ویروس خطرناک «چیکونگونیا» که توسط پشهها منتقل میشود، مبتلا شدهاند و همچنین هر دو به هپاتیت A نیز دچار شدهاند. او معتقد است که هاوانا به یکی از کثیفترین شهرهای آمریکای لاتین تبدیل شده است. مشکل جدی دیگر، جمعآوری نشدن زباله است. بدون سوخت، کامیونهای جمعآوری زباله قادر به فعالیت نیستند و گاه بیش از یک ماه طول میکشد تا زبالهها جمعآوری شوند. این وضعیت موجب شده تا مردم محلی برای اعتراض، زبالهها را به آتش بکشند. در منطقه او، تأمین برق به شش ساعت در روز کاهش یافته است.
پیشبینی تابستانی سخت با خاموشیهای مداوم
با آغاز فصل تابستان در کوبا، گرمای شدید هوا، همراه با خاموشیهای طولانیمدت، شرایط را برای ساکنان دشوارتر کرده است. «لوسیا»، ساکن منطقهای در مرکز هاوانا، میگوید که خوابیدن در شب به دلیل نبود برق و پشهها بسیار سخت شده است. او بیان میکند که گاهی اوقات ۲۰ ساعت قطعی برق وجود دارد که تمام شب را در بر میگیرد. به گفته او، مردم به دلیل خستگی ناشی از بیخوابی، دچار استرس شدید شدهاند. او اشاره میکند که در خیابانها، همه درباره سختیهای زندگی و ساعات طولانی قطعی برق صحبت میکنند. 
لوسیا توضیح میدهد که پیش از اعمال محاصره نفتی آمریکا، بحران برق قابل مدیریتتر بود. او میگوید: «قطعی برق وجود داشت، اما سازمانیافتهتر بود. هر بلوک از محلهها برنامه مشخصی داشت، بنابراین میدانستیم چه زمانی برق خواهیم داشت، مثلاً چهار ساعت در روز، چهار ساعت روشن، چهار ساعت خاموش». آمریکا مدعی است که کوبا یک تهدید امنیت ملی محسوب میشود و در فرمان ترامپ، دلایل این تهدید، همکاری کوبا با سرویسهای اطلاعاتی چین و روسیه ذکر شده است. هدف نهایی دولت ترامپ، تغییر نظام در کوبا است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ضمن ابراز امیدواری برای یافتن راهحل دیپلماتیک، احتمال وقوع آن را با توجه به طرف مقابل، ناچیز دانست. او در پیامی ویدئویی به کوباییها گفت که دلیل اصلی نبود برق، سوخت و غذا، چپاول میلیاردها دلار توسط حاکمان کشور و عدم استفاده از آن برای کمک به مردم است.
اعتراضات پراکنده و ترس از مجازات
در هفته گذشته، با اتمام ذخایر انرژی جزیره، اعتراضات پراکنده و کوچکی در کوبا شکل گرفت. «سباستین آرکوس»، مدیر موقت موسسه مطالعات کوبا در دانشگاه بینالمللی فلوریدا، این اعتراضات را نشانهای از ناامیدی مردم میداند. او میگوید: «این یک دولت پلیسی، یک جامعه توتالیتر است. مخالفت سیاسی، به خصوص مخالفت علنی، به شدت مجازات میشود». 
آرکوس به اعتراضات قابل توجه در هاوانا اشاره میکند، جایی که به گفته او، دولت بیشترین نظارت را اعمال میکند. وی معتقد است «آن قرارداد نانوشته بین جامعه توتالیتر و جمعیت، که در آن توتالیترها میگویند 'ما آزادی شما را سلب میکنیم اما حداقل استانداردهای اولیه زندگی را برای شما فراهم میکنیم'، در کوبا از بین رفته است». او افزود: «حکومت در طول ۳۰ سال گذشته نشان داده است که مایل است رفاه مردم کوبا را برای حفظ قدرت خود قربانی کند». 
محدودیتهای اعمال شده بر آزادی بیان، اندازهگیری دقیق افکار عمومی را دشوار میسازد. با این حال، یک نظرسنجی آنلاین اخیر با ۴۲ هزار پاسخ داوطلبانه، نشان داد که ۹۴ درصد از پاسخدهندگان ساکن کوبا، تغییر سیاسی را ضروری دانستهاند. ۵۶ درصد حمایت خود را از مداخله نظامی آمریکا ابراز کردند و بیش از سه چهارم معتقد بودند که تحریم آمریکا باید پابرجا بماند. حمایت از تحریم و مداخله نظامی آمریکا در میان دیاسپورای کوبایی حتی قویتر بود.
مایکل بوستانته، کارشناس کوبا در دانشگاه فلوریدا، مردم کوبا را «سرباز پیاده» در درگیری ۷۰ ساله بین دو دولت توصیف میکند. او وضعیت کنونی را «قلبشکننده» توصیف کرده و میگوید: «نمیتوانم تصور کنم که مجبور باشم ساعت سه صبح بیدار شوم چون چراغها برای یک ساعت روشن میشوند، ساعتی که باید غذایی را که از قبل فاسد شده در یخچال بپزم». وی افزود: «این مردم کوبا هستند که بار اصلی فشار اقتصادی شدید از سوی ایالات متحده و همچنین سالها عدم اصلاحات داخلی را تحمل میکنند». 
لوسیا وضعیت را «مانند گیر افتادن بین دو روانپریش» توصیف میکند و میگوید: «راستش را بخواهید، از هر دو طرف بسیار عصبانی هستم». او امید آمریکا به شورش مدنی را غیرواقعبینانه میداند و میگوید: «در کشورهای دیگر، برای کمتر از آنچه اینجا اتفاق میافتد، مردم به خیابانها میآیند و اعتراض میکنند». او معتقد است مردم کوبا بسیار ترسو هستند و ایمانی به تغییر از این طریق ندارند. با این حال، او خواهان دخالت نکردن آمریکا است و میگوید: «من واقعاً نمیخواهم آمریکا به اینجا بیاید. فکر نمیکنم آنها واقعاً به دموکراسی یا آزادی ما اهمیت بدهند. فکر میکنم منافع دیگری دارند. اگر کسی به دموکراسی یا حقوق بشر اهمیت میداد، قبلاً کاری کرده بود».
تحلیل تأثیرات
تشدید بحران انرژی در کوبا، پیامدهای عمیق و گستردهای در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی برای این کشور به همراه داشته است. وابستگی شدید به واردات نفت و آسیبپذیری در برابر فشارهای خارجی، ضعف ساختاری اقتصاد کوبا را آشکار میسازد. ادامه این روند میتواند به فروپاشی بیشتر زیرساختها، افزایش فقر و مهاجرت گستردهتر منجر شود. از سوی دیگر، رویکرد خصمانه آمریکا در قالب تحریمهای نفتی، اگرچه با هدف فشار بر حکومت کوبا طراحی شده، اما بیشترین آسیب را به مردم عادی وارد میکند و میتواند زمینهساز بیثباتی بیشتر در منطقه کارائیب شود. جامعه بینالمللی با چالش اخلاقی و سیاسی روبرو است که چگونه میتواند ضمن حمایت از حقوق مردم کوبا، راهی برای کاهش تنشها و یافتن راهحلهای پایدار برای بحران انرژی این کشور بیابد.
