آمستردام، پایتخت هلند، با اجرایی کردن ممنوعیت تبلیغات عمومی برای محصولات و خدماتی که به شدت باعث تولید کربن میشوند، گامی بلندپروازانه در راستای مقابله با بحران اقلیمی برداشته است. این تصمیم که از اوایل ماه جاری میلادی اجرایی شده، شامل تبلیغات گوشت، خودروهای با موتور احتراق داخلی، پروازهای تجاری و سایر فعالیتهای پرکربن میشود. هدف اصلی این اقدام، تغییر نگرش اجتماعی نسبت به محصولاتی است که مقامات شهری آنها را مسبب تشدید بحران زیستمحیطی میدانند.
این ابتکار عمل که حاصل تلاش احزاب چپگرای «سبزها» (GroenLinks) و «حزب برای حیوانات» (Partij voor de Dieren) است، با واکنشهای متفاوتی روبرو شده است. آنکه وینهوف، عضو حزب سبزها، در این باره میگوید: «بحران اقلیمی بسیار فوری است. اگر میخواهید در سیاستهای اقلیمی پیشرو باشید و دیوارها را برای تبلیغ دقیقاً عکس آن اجاره دهید، پس چه کاری انجام میدهید؟» این ممنوعیت، یک چالش جدی برای صنایعی است که پیش از این از فضای عمومی برای ترویج محصولات خود بهره میبردند.
ریشههای قانونی و اجتماعی ممنوعیت تبلیغات
این ممنوعیت در ابتدا در ماه ژانویه توسط شورای شهر آمستردام به تصویب رسید، اما اجرای آن به دلیل شکایت انجمنهای تجاری هلند و چندین آژانس مسافرتی با تأخیر مواجه شد. این شاکیان ادعا کرده بودند که این ممنوعیت، اصول آزادی بیان و قوانین مصرفکننده اروپایی را نقض میکند. با این حال، دادگاه منطقهای لاهه در اواخر ماه گذشته حکم داد که این ممنوعیت با توجه به «منافع عمومی سلامت شهروندان» توجیهپذیر است و دادگاه نمیتواند به خاطر منافع تبلیغکنندگان، رأی شورای شهر را نادیده بگیرد.
در بخشی از این حکم آمده است: «وظیفه شهرداری نیست که برای تقویت موقعیت مالی آینده ارائهدهندگان خدمات سفر، از اتخاذ تدابیر لازم برای ارتقای سلامت ساکنان خودداری کند.» این تصمیم قضایی، راه را برای اجرای کامل ممنوعیت هموار کرد و نشان داد که اولویت منافع عمومی و سلامت زیستمحیطی بر منافع تجاری در موارد خاص، از سوی نظام قضایی مورد حمایت قرار میگیرد.
تبلیغات؛ ابزار تغییر رفتار یا ترویج مصرفگرایی؟
حامیان این طرح معتقدند که حذف تبلیغاتی که مردم را به سمت مصرف محصولات پرکربن سوق میدهند، به شهر آمستردام در دستیابی به هدف بیطرفی کربن تا سال ۲۰۵۰ کمک شایانی خواهد کرد. استدلال آنها بر این پایه استوار است که تبلیغات، نقش مهمی در شکلدهی به عادات مصرفی و افزایش تقاضا برای محصولاتی دارد که اثرات زیستمحیطی مخربی به بار میآورند.
این رویکرد، با سیاستهای ممنوعیت تبلیغات دخانیات مقایسه شده است؛ سیاستی که بر پایه آثار مضر سلامتی بنا شده و هدف آن کاهش مصرف محصولی زیانآور است. آنکه باکر، عضو حزب animais، به بیبیسی گفته است که این قانون جدید در واقع «آزادی بیشتری به مردم میدهد»، زیرا «آنها میتوانند انتخاب خود را انجام دهند.» او افزود: «هر کس میتواند تصمیمات خود را بگیرد، اما ما در تلاشیم شرکتهای بزرگ را از اینکه مدام به ما بگویند چه بخوریم و چه بخریم، باز داریم.»
نگاه حزب «برای حیوانات» و تأثیرات گستردهتر
حزب «برای حیوانات» خود را «اولین حزب سیاسی موفق در جهان که منافع کوتاهمدت انسان را در اولویت قرار نمیدهد» توصیف میکند. این حزب معتقد است که پس از آزادی بردگان، زنان و اعطای حقوق به کودکان، گام منطقی بعدی، جدی گرفتن منافع حیوانات است. رویکرد این حزب فراتر از دغدغههای صرفاً زیستمحیطی است و شامل حقوق حیوانات و کاهش تأثیرات منفی انسان بر سایر موجودات زنده نیز میشود.
رابرت بارکر، معاون شهردار و عضو شورای شهر لاهه و همچنین از اعضای حزب animais، بر این باور است که این حکم قضایی میتواند الهامبخش سایر شهرداریها در سراسر هلند و حتی فراتر از آن باشد. او میگوید: «این حکم دادگاه یک نقطه عطف است. نشان میدهد که شهرداریها قدرت مطلق ندارند، بلکه در واقع ابزارهایی برای مقابله با بحران اقلیمی در اختیار دارند.» وی ابراز امیدواری کرده است که «شهرهای بیشتری در سراسر جهان از این روند پیروی کنند و هر کدام سهم خود را در آیندهای بهتر و پایدارتر ایفا نمایند.»
تحلیل تأثیرات
ممنوعیت تبلیغات محصولات پرکربن در آمستردام، رویدادی صرفاً محلی نیست، بلکه میتواند موجی از تغییرات سیاستی را در سطح جهانی آغاز کند. این اقدام، پرسشهای مهمی را در مورد نقش تبلیغات در شکلدهی به رفتارهای مصرفی و مسئولیت شرکتها در قبال محیط زیست مطرح میکند. موفقیت این ممنوعیت در آمستردام، میتواند الگوبرداری سایر شهرها و حتی کشورها را به همراه داشته باشد و فشاری مضاعف بر صنایع پرکربن برای بازنگری در استراتژیهای بازاریابی و تولید خود وارد کند. این امر همچنین میتواند به افزایش آگاهی عمومی در مورد ابعاد مختلف بحران اقلیمی و تشویق شهروندان به اتخاذ سبک زندگی پایدارتر یاری رساند.
