در سالهای اخیر، افزایش مشاهده کنهها و نگرانیهای مرتبط با بیماریهای منتقل شونده توسط آنها، به خصوص در مناطقی مانند مین، به طور چشمگیری افزایش یافته است. در حالی که برخی از افراد، از جمله شکارچیان شاخ گوزن، گزارشهایی از یافتن تعداد بالای حیوانات مرده، مانند گوزنهای نر، که قربانی گزش شدید کنهها شدهاند، منتشر کردهاند، جامعه علمی این پدیده را بیشتر به تغییرات اقلیمی نسبت میدهد. افزایش دمای متوسط در ایالت مین، که از سال ۱۹۸۵ حدود ۳ درجه فارنهایت (۱.۶۷ درجه سانتیگراد) افزایش یافته است، به عنوان عامل اصلی این بحران زیستمحیطی شناخته میشود. اما در مقابل، طیفهایی از جامعه، از جمله برخی چهرههای سیاسی راستگرا و کاربران شبکههای اجتماعی، این موضوع را به تئوریهای توطئه، مانند «جنگ بیولوژیکی مهندسی شده توسط انسان» یا دخالت افراد سرشناسی چون بیل گیتس، نسبت میدهند. این دیدگاهها، با وجود عدم پشتوانه علمی، توانستهاند میلیونها بازدید و لایک را در پلتفرمهای آنلاین کسب کنند.
این تئوریهای توطئه تنها به مورد مین محدود نمیشوند. موجی از ادعاهای مشابه در فضای مجازی منتشر شده است؛ از جمله ادعای یک پزشک هومیوپات مبنی بر یافتن جعبههای مملو از کنه در مزارع میدوِست آمریکا که با ۱۰ میلیون بازدید مواجه شد، تا تئوریهایی که شرکتهای داروسازی مانند Pfizer و Valneva را متهم به کاشت کنهها برای افزایش تقاضا برای واکسن بیماری لایم کردهاند. همچنین، نظریهای دیگر، برنامههای تحقیقاتی با بودجه بنیاد بیل و ملیندا گیتس برای اصلاح ژنتیکی کنههای دام در بریتانیا را با افزایش آلرژی به گوشت قرمز در آمریکا مرتبط دانسته است، در حالی که این آلرژی (سندرم آلفا-گال) در واقع ناشی از گزش گونهای متفاوت از کنه به نام «کنه ستاره تنها» (Lone Star tick) است. علیرغم تفاوت در جزئیات، این تئوریها غالباً به عنوان شواهدی واحد از یک توطئه انسانی بزرگتر تلقی میشوند.
تأثیر تغییرات اقلیمی بر افزایش کنهها و بیماریهای منتقل شونده
افزایش شیوع کنهها در فصول مختلف سال
کارشناسان اکولوژی، از جمله ریچارد استدفلد از موسسه مطالعات اکوسیستم کری، تأیید میکنند که گرمایش جهانی منجر به زودتر فعال شدن کنهها در اوایل سال، حتی در ماه مه، در ایالتهایی مانند نیویورک شده است. دادههای مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) نشان میدهد که ویزیتهای بخش اورژانس به دلیل گزش کنه در اوایل سال جاری میلادی در چهار منطقه از پنج منطقه جغرافیایی آمریکا، در بالاترین حد خود از سال ۲۰۱۷ قرار دارد. پوشش برفی کافی در اوایل زمستان به عنوان عایقی برای کنههای بالغ عمل کرده و بهار زودرس نیز باعث شده تا این کنهها زودتر از لایههای برگ بیرون بیایند. با این حال، روند کلی گرمایش جهانی نقش اساسی در افزایش طولانیمدت فعالیت کنهها و گسترش قلمرو آنها به مناطق شمالیتر که پیش از این برایشان بسیار سرد بود، ایفا میکند. این پدیده منجر به افزایش تماس انسان با کنهها و در نتیجه، افزایش خطر گزش میشود.
این افزایش در فعالیت کنهها، فرصتهای بیشتری را برای انتقال عوامل بیماریزا فراهم میکند. تنوع بیماریهایی که کنهها منتقل میکنند نیز رو به افزایش است. موارد مثبت سندرم آلفا-گال، که باعث ایجاد آلرژی شدید به گوشت قرمز میشود، از سال ۲۰۱۳ صد برابر شده و تقریباً نیم میلیون نفر در آمریکا را تحت تأثیر قرار داده است. بیماری آناپلاسموز، که توسط کنههای سیاهپا منتقل میشود و حدود ۳۰ درصد از مبتلایان را به بیمارستان میکشاند، بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۷ شانزده برابر افزایش یافته است. بابزیوزیس، بیماری شبیه مالاریا که آن نیز توسط کنههای سیاهپا منتقل میشود، از سال ۲۰۱۵ سالانه حدود ۱۰ درصد افزایش داشته است. امروزه، این وضعیت به جایی رسیده که یک کنه میتواند همزمان دو یا چند عامل بیماریزا را حمل کند.
عوامل پیچیده و تئوریهای توطئه
اکولوژیستهایی که بر روی کنهها مطالعه میکنند، مجموعهای درهمتنیده از عوامل را در افزایش این پدیدهها دخیل میدانند. تغییرات در کاربری زمین و اکوسیستمهای حیات وحش، تماس بین انسان و کنهها را افزایش داده است. گونههای مهاجم و در حال گسترش کنه، ریسکهای بیماریزایی متفاوتی را به مناطق جدید وارد میکنند و همچنین، بهبود روشهای تشخیص و گزارشدهی بیماریهای منتقل شونده توسط کنهها، این بیماریها را آشکارتر ساخته است. با این حال، اجماع گستردهای در جامعه علمی وجود دارد که این روندها همگی در بستری از تغییرات اقلیمی رخ میدهند. ریچارد استدفلد ابراز نگرانی میکند که پیچیدگی عوامل مؤثر بر افزایش بیماریهای منتقل شونده توسط کنهها، همراه با جذابیت تئوریهای توطئه آنلاین، درک عمومی را دشوارتر میکند. او معتقد است که توضیح پدیدههایی مانند احتمال گزش کنه، در دنیای امروز، که با تئوریهای توطئه بمباران میشود، چالشبرانگیز است.
این پیچیدگیها زمانی تشدید میشود که مقامات دولتی نیز به این تئوریها دامن میزنند. رابرت اف. کندی جونیور، وزیر بهداشت و خدمات انسانی آمریکا، در مقاطع مختلفی اظهار داشته که بیماری لایم، که سالانه نیم میلیون آمریکایی را مبتلا میکند، محصول تحقیقات واکسن و سلاح بیولوژیکی نظامی بوده است؛ ادعایی که با شواهد ژنتیکی مبنی بر وجود باکتری عامل لایم در آمریکای شمالی حداقل از ۶۰,۰۰۰ سال پیش، در تضاد است. کندی و تاکر کارلسون، چهره رسانهای برجسته، در پادکستهای خود میزبان نویسندگانی بودهاند که ادعاهای رد شده درباره منشأ نظامی بیماری لایم را ترویج کردهاند. این ایده که بیماری لایم و سایر بیماریهای منتقل شونده توسط کنهها توسط برنامه تسلیحات بیولوژیکی آمریکا ایجاد شدهاند، تا حدی فراگیر شده است که ابتکارات رسمی برای تحقیق در مورد منشأ آن، چندین بار در مجلس نمایندگان مطرح شده است. directive در قانون اختیارات دفاع ملی برای سال مالی ۲۰۲۶، که توسط رئیسجمهور دونالد ترامپ امضا شد، شامل بندی است که سازمان حسابرسی دولتی (GAO) را موظف میکند تا بررسی کند آیا ارتش در اواسط قرن بیستم از کنهها به عنوان عامل جنگ بیولوژیکی استفاده کرده است یا خیر.
روایتهای رسمی و شواهد میدانی
اما در خارج از دایره بحثهای کنگره و ویدئوهای ویروسی، واقعیت کمی متفاوت است. حتی در میدوست آمریکا، جایی که میلیونها بیننده شبکههای اجتماعی ادعا کردهاند جعبههای کنه بر سر مزارع بیاطلاع ریخته میشود، شواهد کمی از این اقدامات وجود دارد. تری هوربرت، صاحب یک مزرعه لبنیات کوچک در دیلاوان، ایلینوی، تأکید کرد که اگر چنین اتفاقی افتاده بود، او حتماً متوجه میشد، زیرا ورودی مزرعه کوتاه است و هرگونه فعالیتی قابل مشاهده خواهد بود. او و همسرش هیچ گزارشی از دریافت بستههای کنه زنده در منطقه خود نداشتهاند و اظهار داشتند که این اولین بار است که چنین ادعایی را میشنوند. این اظهارات، شکاف بین روایتهای تئوریک و واقعیتهای میدانی را برجسته میسازد.
کارشناسان علوم دام و محیط زیست، ضمن تأیید افزایش نگرانیها درباره کنهها، بر نقش عوامل طبیعی و تغییرات زیستمحیطی تأکید دارند. گزش شدید کنهها در گوزنهای نر در مین، که منجر به مرگ و میر بالا در میان نوزادان گوزن شده، نمونهای از تأثیرات تغییرات اقلیمی بر حیات وحش است. افزایش دمای جهانی، شرایط زیستی را برای کنهها مساعدتر کرده و چرخه زندگی آنها را طولانیتر ساخته است. این پدیده، همراه با تغییرات در زیستگاههای طبیعی و الگوهای مهاجرت حیوانات، منجر به افزایش تماس کنهها با انسان میشود. این در حالی است که تئوریهای جایگزین، اغلب بر عناصر مرموز و انسانی تمرکز دارند، بدون آنکه شواهد متقنی ارائه دهند. در نهایت، درک صحیح از این پدیده نیازمند تمرکز بر دادههای علمی و تحقیقات زیستمحیطی است تا بتوان راهکارهای مؤثر و مبتنی بر واقعیت برای مقابله با چالشهای فزاینده مرتبط با کنهها و بیماریهای منتقل شونده توسط آنها اتخاذ کرد.
